توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣٠ - تشبيه غريب

يا ندور حضور مشبه‌به در ذهن مى‌باشد.

و ندرت حضور مشبّه‌به يا در وقت حضور مشبه است زيرا بينشان بعد مناسبت مى‌باشد و يا مطلقا نادر الحضور محسوب ميشود.

و ندرت حضور بطور مطلق يا بخاطر آنستكه امر وهمى بوده و يا مركّب خيالى و يا مركّب عقلى محسوب شده و يا اساسا جهتش آنستكه تكرّرش بر حسّ قليل مى‌باشد همچون قول شاعر:

و الشّمس كالمرآة فى كف الاشل.

پس غرابت در تشبيه شمس به مرآت از دو جهت است.

شارح گويد:

عبارت [امّا بعيد غريب‌] معطوف است به [امّا قريب مبتذل‌] و حاصل كلام آنكه:

گفته شد تشبيه باعتبار وجه شبه يا قريب و مبتذل بوده و يا بعيد و غريب مى‌باشد.

تشبيه قريب و مبتذل شرحش گذشت و اينك توضيح تشبيه غريب و بعيد.

تشبيه غريب و بعيد آنستكه بخلاف تشبيه مبتذل باشد يعنى در آن از مشبّه بمشبّه‌به انتقال حاصل نشود مگر بعد از فكر و دقّت نظر زيرا وجه شبه در آن ظاهر نيست باينمعنا كه در بدو امر و ابتداء فكر وجه شبه مخفى بوده لذا نيازمند به تدقيق نظر و اعمال فكر ميباشد.

و وجه عدم ظهور يكى از امور ذيل مى‌باشد:

الف: كثرت تفصيل مانند قول شاعر:

و الشّمس كالمرآة فى كفّ الاشل.