توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٠ - مقصود از تهكم

مردى ضعيف و بدون جربزه بوده وى را به ضحّاك تشبيه كرده و در اين تشبيه ظرافت و ملاحتى نهفته استكه اهل ذوق بآن واقف و آگاهند

سپس شارح گويد:

و امّا اگر در كلام به قصّه يا ضرب المثل يا شعرى اشاره نمايند اين امر را تلميح (بتقديم لام بر ميم) گويند كه عنقريب در خاتمه ذكرش خواهد آمد ولى علّامه شيرازى بين تلميح و تمليح تسويه قائل شده و بينشان فرقى نديده است و آن سهو و اشتباه مى‌باشد.

مقصود از تهكم‌

منظور از تهكّم استهزاء و مسخره نمودن است چنانچه وقتى به آدم ترسو مى‌گويند:

چقدر به شير شبيه است.

يا بشخص بخيل مى‌گويند.

او حاتم طائى است.

مستمع به خوبى درمى‌يابد كه گوينده آن شخص را به باد استهزاء و مسخره گرفته است.

البتّه بايد توجّه داشت كه دو مثال اخير هم براى تمليح و هم براى تهكّم صلاحيّت دارند منتها بحسب مقام بينشان فرقى گذارده ميشود چه آنكه اگر قصد ملاحت و ظرافت كلام بوده بدون استهزاء و سخّريه نمودن كسى تمليح محقّق شده و در غير اينصورت تهكّم ميباشد.