توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٨ - مثال وجه شبه متعدد حسى و عقلى

هو التضاد المشترك بين الطرفين باعتبار الوصفين المتضادين* و فيه نظر لانا اذا قلنا الجبان كالاسد فى التضاد اى فى كون كل منهما متضادا للاخر لا يكون هذا من التمليح و التهكم فى شئ كما اذا قلنا السواد كالبياض فى اللونية او فى التقابل و معلوم انا اذا اردنا التصريح بوجه الشبه فى قولنا للجبان هو اسد تمليحا او تهكما لم يتأت لنا الا ان نقول فى الشجاعة* لكن الحاصل فى الجبان انما هو ضد الشجاعة فنزلنا تضادهما الا ان نقول فى الشجاعة، لكن الحاصل فى الجبان انما هو ضد الشجاعة فنزلنا تضادهما منزلة التناسب و جعلنا الجبن بمنزلة الشجاعه على سبيل التمليح و الهزو

ترجمه‌

تنبيه‌

مصنّف گويد:

مخفى نماند گاهى شباهت از نفس تضاد انتزاع ميشود چه آنكه ضدّين در تضاد با هم مشترك هستند و پس از انتزاع تضاد آنرا بواسطه تمليح يا تهكّم بمنزله تناسب تنزيل مى‌كنند مثلا به شخص ترسو مى‌گويند:

چقدر وى به شير شباهت دارد.

يا به آدم بخيل مى‌گويند:

وى حاتم طائى است.

شارح گويد:

كلمه [شبه‌] يعنى تماثل چنانچه وقتى مى‌گويند: بين‌