توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٠ - وجه شبه مركب حسى و بديع

راجع است.

قوله: ما يجئ فى تلك الهيئات الخ: مقصود از [ما يجئ‌] وجه شبه مى‌باشد.

قوله: و الاوضح عبارة اسرار البلاغة: وجه اوضح بودن عبارت اسرار البلاغه از عبارت مصنّف اينستكه:

وجه شبه عبارتست از هيئت و آن به هيئت مقرون به حركت و بغير حركت و مجرّد از ايندو تقسيم ميشود و عبارت اسرار البلاغه در افاده اين معنا روشن و واضحتر است چه آنكه از عبارت مصنّف اينطور استفاده ميشود هيئت فى حدّ نفسها محقّق بوده و حركت بر آن عارض مى‌شود درحاليكه مقصود از [هيئت‌] يا هيئت تقارن حركت با غيرش بوده يا هيئت اختلاف حركت مى‌باشد و پرواضح است هيئت باينمعنا فى حدّ نفسها محقّق نيست بلكه امر اعتبارى و انتزاعى است و تا منشأ انتزاع آن در خارج نباشد نميتوان براى آن وجودى فرض نمود و بعبارت روشن‌تر:

صاحب كتاب اسرار البلاغه (شيخ عبد القاهر) در عبارت:

انّ ممّا يزداد به التّشبيه دقّه و سحرا الخ مى‌گويد:

مخفى نماند از احوال و خصائصى كه بواسطه‌اش در تشبيه دقّت و سحر ايجاد ميشود اينحال است كه تشبيه در هيآتى صورت ميگيرد كه حركات با آنها مقرون هستند اعم از آنكه اين هيات طرفين تشبيه بوده يا وجه شبه باشند.

پس از عبارت مزبور چنين بدست مى‌آيد كه دقّت و سحر وصف براى نفس تشبيه بوده كه آن مشتمل است بر حالت ياد شده‌