مرحوم محقّق داماد در اصالت ماهيت از شيخ اشراق متصلبتر بوده است. زيرا شيخ «نفوس ثانوى» و «عقول مجرّد قدسى» را وجودات بسيطه بلا ماهيت مى‌داند، [٢] ولى مرحوم محقّق داماد در تمام مراتب جز واجب الوجود، ماهيت را اصيل دانسته و فقط در واجب الوجود، وجود را اصيل شمرده و او را موجود بلا ماهيت معرفى نموده است‌ [٣]. برخى گامى فراتر نهاده و حتى در خدا، فرضيه ماهيت مجهولة الهوية را مطرح كرده‌اند. [٤]

از هواداران نظريه اصالت ماهيت، سيد صدر الدين معروف به‌

[١] . سيد محمد باقر استرآبادى كه سبط مرحوم محقّق كركى است، از اعاظم علماى اماميه و حكماى اسلام در قرن يازده هجرى بوده و در دقت‌نظر و احاطه به مسائل عقلى از نوادر دوران مى‌باشد، وى در سنه ١٠٤٠ ق بدرود زندگى گفته است.

مرحوم صدر المتألهين از وى در كتاب‌هاى خود به عظمت نام مى‌برد، چنان‌كه مى‌فرمايد:

اخبرني سيدي و سندي و أستادي و استنادي في المعالم الدينية و العلوم الإلهية و المعارف الحقّة و الأصول اليقينية، السيّد الأجل الأنور، العالم المقدّس الأطهر، الحكيم الإلهي و الفقيه الربّاني، سيّد عصره و صفوة دهره الأمير الكبير و البدر المنير، علّامة الزمان و أعجوبة الدوران المسمّى ب «محمّد باقر» الملّقب ب «الداماد المحسنى»- قدّس اللّه عقله بالنور الربّاني- عن استاذه أو خاله المكرّم الشيخ عبد العالي.

[٢] . التلويحات، به نقل اسفار، ج ١، ص ٤٣: «النفس و ما فوقها من المفارقات انّيات صرفة و وجودات محضة».

[٣] . شرح منظومه، ص ٤٧.

[٤] . خطيب رازى در كتب كلامى خود و شرح اشارات، نمط چهارم، اشاره هشتم.