حقيقت وجود يكى از دو مسئله‌اى است كه حكماى بزرگ آن را رأس كلّ معارف شمرده‌اند، از اين نظر شايسته است كه اين مسئله از نظر آرا و انظار و تشخيص صحيح از سقيم مورد بررسى قرار گيرد.

١- نظريه مشائين‌

حكماى مشائى مصاديق وجود را حقايق متباين مى‌دانند، آن هم متباين بالذات كه كوچكترين ما به الاشتراكى ميان آنها نيست، تا به ما به الامتياز نيازمند باشد و مظاهر وجود از واجب تا ممكن، از جوهر تا عرض و ...، در نظر آنان مانند اجناس عاليه است كه همگى متباين بالذات بوده و وجه اشتراكى ميان آنها نيست. بنابراين، وجود واجب و ممكن، جوهر و عرض از نظر وجود، هريك بسيط و متباين با يكديگرند و امتياز آنها به تمام ذات است، نه با فصول و نه با منضمات. و نه با مشخصات، همانطور كه در اجناس عاليه اين نظر مورد اتّفاق است.

انگيزه آنان براى اين نظر همان موضوع علّيتى است كه ميان‌