وى از طرفداران پابرجا و سرسخت اصالت ماهيت است و براى مدعاى خويش دلايلى آورده و اين دلايل در نظر مرحوم صدر المتألهين دقيق و غير قابل دفع جلوه كرده، به گونه‌اى كه مى‌فرمايد:

«إنّ للقائلين باعتبارية الوجود و كونه من المقولات الثانية و الاعتباريات الذهنية حججا قويّة، سيّما ما ذكره الشيخ الاشراق في حكمة الاشراق و التلويحات و المطارحات، فإنها غير قابل دفع و دقيق المسلك». [٣]

پس از وى مسئله اصالت وجود و يا ماهيت در كتب فلسفى براى خود جاى بزرگى باز كرده و هردو طرف مسئله طرفداران جدّى‌

[١] . التحصيل (به نقل اسفار)، ج ١، ص ٣٩.

[٢] . زنده كننده مكتب اشراق كه گاهى از وى به شيخ شهيد يا شيخ مقتول تعبير مى‌آورند، وى در سال ٥٤٩ ق در سهرورد زنجان چشم به جهان گشوده و در سال ٥٨٧ ق در حالى كه بيش از ٣٨ بهار از عمر وى نگذشته بود، به فتواى برخى از علماى اهل تسنن كشته شد.

شيخ اشراق علاوه بر حكمت اشراق، دست توانايى در حكمت نظرى و استدلالى داشته و صاحب‌نظر بوده است.

[٣] . الشواهد الربوبية، ص ٩.