هستى شناسى در مكتب صدرالمتألهين - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٨٨

دارد، حق با حكماى اشراق است. ولى اشتباه اشراقيون در اين است كه مركز تفاوت و تشكيك را خود ماهيت دانسته و براى آن عرض عريض تصور كرده‌اند، در صورتى كه تشكيك در اصل ماهيت چنان كه در مقدمه بعد مى‌آيد، باطل است.

پس با پذيرفتن اصل چنين تمايز، مركز آن همان وجود خواهد بود، يعنى يك ماهيت گاهى با وجود كامل تحقّق پيدا مى‌كند و گاهى با وجود ناقص و هردو موجود، در اصل ماهيت كمبودى ندارند بلكه چنين چيزى كه تجلّى و تحقّق ماهيت با آن است گاهى كامل است، مانند نور صد شمعى و گاهى ناقص است، مانند نور ده شمعى و همچنين است موارد ديگر.

مرحوم سبزوارى به اين حقيقت در ضمن دو بيت اشاره نموده است، چنانكه مى‌فرمايد:

بالنقص و الكمال في المهية

 

أيضا يجوز عند الاشراقية

كلّ المفاهيم على السواء

 

في نفي تشكيك على الأنحاء