‌
٨ قاعدۀ الزّعيم غارم
از ديگر قواعد مشهور فقهى قاعدۀ «الزعيم غارم» است. زعيم در لغت به معنى ضامن، كفيل و رئيس آمده است [١] و در اينجا به معنى ضامن و متعهد است؛ چنان كه طبرسى در تفسير آيۀ ٧٢ از سورۀ يوسف گفته است: «زعيم و كفيل و ضمين نظير هم هستند». [٢]
فقها گفته‌اند زعيم به معناى متعهد است، اعم از آنكه موضوع تعهد مال باشد يا تن. به عبارت ديگر، منظور از زعيم، ضامن به معنى عام كلمه است كه هم شامل ضامن مصطلح در فقه و حقوق مى‌شود- كه فقط از جانب مضمون عنه تعهد مالى مى‌كند- و هم شامل كفيل كه فقط در برابر تن ديگرى متعهد است.
«غارم» نيز اسم فاعل از ريشه غرم و به معنى كسى است كه ملتزم به مفاد تعهد خود است.
مراد از قاعدۀ «الزعيم غارم» اين است كه هر ضامن و متعهدى، به انجام دادن موضوع تعهد خود ملتزم است؛ يعنى اگر مورد تعهد نفس و تن ديگرى است، كفيل ملتزم است در زمان و مكانى كه تعهد كرده، تن مكفول عنه را تسليم كند و در صورتى كه موضوع تعهد مال است، مال موضوع ضمان خود را به مضمون له تقديم كند.
نظر به اينكه على رغم گستردگى دامنۀ قاعدۀ «الزعيم غارم» اين قاعده بيشتر در‌

[١] ر.ك.: المنجد و المفردات فى غريب القرآن؛ذيل مادۀ «زعيم».
[٢] قرشى، على اكبر؛ قاموس قرآن؛ ج ٣، ص ١٦٢.