آخرت و تأمين حقوق فرد و جامعه است (من عمل صلحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فلنحيينه حيوة طيبة) [١] و مبناى آن بر علم و برهان و پيروى نكردن از ظن و گمان است (أدع إلى سبيل ربك بالحكمة) [٢]، (ولاتقف ما ليس لك به علم) [٣]، (إن الظن لايغنى من الحق شيئا). [٤] با ملاحظهء آنچه گذشت مدلول اين حديث شريف روشن مى شود " إن أفضل الفرائض وأوجبها على الإنسان معرفة الرب والإقرار له بالعبودية ". [٥] ٦ - شرط رسيدن به معرفت و ايمان به خداوند متعال: انسان در مقابل هر پديده اى در جستجوى پديد آورنده ء آن است، و فطرت آدمى تشنهء پيدا كردن سرچشمهء وجود است.
ولى بايد دانست كه گوهر ايمان و معرفت خداوند متعال كه ارزشمندترين جواهر گنجينهء علم و معرفت است به مقتضاى قاعده ء عدل و حكمت نصيب كسى كه آلوده به ظلم به ايمان و معرفت خداوند است نخواهد شد، زيرا حكمت را به نااهل دادن ظلم به حكمت و از اهل دريغ كردن ظلم به اهل حكمت است.
و بايد دانست كه اعتقاد به نبود مبدأ ومعاد ممكن نيست مگر آن كه انسان احاطه به تمام هستى و سلسلهء علل و معلولات پيدا كند، و مبدأ ومعاد را نيابد، و تا چنين ادراك محيطى محقق نشده، يقين به نبود مبدأ ومعاد محال است، بلكه آنچه ممكن است ندانستن مبدأ ومعاد است.
بنابراين مقتضاى عدل و انصاف آن است كه كسى كه شك در وجود خداوند دارد، قولا و عملا به مقتضاى شك عمل كند، مثلا اگر كسى احتمال وجودى

[١] سوره ء نحل، آيهء ٩٧ (آن كس كه كردار شايسته كند از مرد يا زن و حال آن كه مؤمن باشد هر آينه زنده مى كنيم او را به
حيات پاكيزه)
[٢] سوره ء نحل، آيهء ١٢٥ (دعوت كن به راه پروردگار خودت به حكمت)
[٣] سوره ء اسراء، آيهء ٣٦ (و پيروى نكن آنچه را نيست بدان علمى براى تو)
[٤] سوره ء يونس، آيهء ٣٦ (و هر آينه گمان بى نياز نكند از حق چيزى را)
[٥] بحار الانوار، جلد ٤، صفحهء ٥٥ (همانا برترين فرائض و واجب ترين آنها بر انسان معرفت پروردگار و اقرار براى
او به بندگى است)