انسان، ولى سخن انسان با خدا در نماز با كلام خدا شروع مى شود، زيرا به غير آنچه او به انسان آموخته ستايش او ممكن نيست، و به حرمت كلام خدا گفتار او لايق شنيدن مى شود " سمع الله لمن حمده ".
نماز به مقتضاى " لا صلاة له الا ان يقرأ بها " [١] بايد مشتمل بر حمد باشد، و همچنان كه قرآن كه تكلم خالق با خلق است با سوره ء حمد شروع مى شود نماز هم كه تكلم خلق با خالق است با سوره ء حمد شروع مى شود.
و نماز گزار بايد حمد و سوره را به قصد قرائت كلام خدا بخواند، ولى رسيدن به روح نماز با توجه به معانى و اشارات و لطايفى كه در اقوال و افعال نماز است حاصل مى شود، از اين رو به بعضى از خصوصياتى كه در سوره ء حمد است اشاره مى نماييم: در اين سوره معرفت مبدأ ومعاد، و اسماء و صفات خداوند متعال، و عهد خدا با انسان و عهد انسان با خداست، و به حسب بعضى از روايات [٢] اسم الله الاعظم در اين سوره تقطيع شده است، و امتياز اين سوره آن است كه نصف سوره تا (ملك يوم الدين) براى خداست، و نصف آن از (إهدنا الصرط المستقيم) تا آخر براى انسان، و آيهء وسط بين خدا و بنده قسمت مى شود: عبادت براى خدا و استعانت براى انسان.
ابتداى سوره با (بسم الله) است كه ابتداى طلوع صبح رسالت هم همين بود (إقرء باسم ربك). [٣] خصوصيت اسم الله آن است كه اسم ذات جامع جميع اسماى حسنى است (و لله الاسمآء الحسنى فادعوه بها). [٤] و معناى آن معبودى است كه خلق در او متحيرند و به او پناه مى برند، (عن

[١] وسائل الشيعه، جلد ٦، صفحهء ٣٧، باب اول از ابواب قرائت حديث ١ (نماز نيست براى او مگر اين كه فاتحة
الكتاب را قرائت كند)
[٢] وسائل الشيعه باب اول از ابواب قرائت حديث ٥، جلد ٦، صفحهء ٣٨
[٣] سوره ء علق، آيهء ١، (بخوان به نام پروردگارت)
[٤] سوره ء اعراف، آيهء ١٨٠ (براى خداست اسماى حسنى پس خدا را به آنها بخوانيد)