تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٣ - آفرينش انسان

است كه اولا گناهان خويش را به گردن ديگران مى‌افكنند، و ثانيا همه جا مى‌كوشند تا اعمال زشت خود را با منطقهاى غلطى توجيه كنند، نه تنها در برابر بندگان خدا، حتى در برابر خود خدا كه از همه چيز آگاه است؟

ضمنا بايد توجه داشت" مخلصين" جمع" مخلص" (بفتح لام) همانگونه كه در تفسير سوره يوسف بيان كرديم كسى است كه به مرحله عالى ايمان و عمل پس از تعليم و تربيت و مجاهده با نفس رسيده باشد كه در برابر وسوسه‌هاى شيطان و هر وسوسه‌گر نفوذ ناپذير شود [١]

*** خداوند به عنوان تحقير شيطان و تقويت قلب جويندگان راه حق و پويندگان طريق توحيد" فرمود: اين راه مستقيم من است ..." و اين سنت فناناپذيرى است كه من آن را بر عهده گرفته‌ام ... (قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ‌).

*** كه" تو هيچگونه تسلط و قدرتى بر بندگان من ندارى مگر گمراهانى كه شخصا بخواهند از تو پيروى كنند" (إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ‌).

يعنى در واقع اين تو نيستى كه مى‌توانى مردم را گمراه كنى، بلكه اين انسانهاى منحرفند كه با ميل و اراده خويش دعوت تو را اجابت كرده، پشت سر تو گام بر مى‌دارند.

و به تعبير ديگر اين آيه اشاره‌اى است به آزادى اراده انسانها، و اينكه ابليس و لشكر او هرگز نمى‌توانند كسى را اجبارا به راه فساد بكشانند، بلكه اين خود انسانها هستند كه دعوت او را لبيك گفته و دريچه‌هاى قلب خويش را به روى او مى‌گشايند، و به او اذن دخول مى‌دهند!

---

[١] به جلد نهم تفسير نمونه صفحه ٣٧٧ مراجعه كنيد.