تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٠ - جامعترين برنامه اجتماعى

بهره‌مند خواهد بود.

بعد از تكميل اين سه اصل مثبت به سه اصل منفى و منهى مى‌پردازد و مى‌گويد:" خداوند از فحشاء و منكر و بغى، نهى مى‌كند" (وَ يَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ‌).

پيرامون اين تعبيرات سه گانه" فحشاء"" منكر" و" بغى" نيز مفسران سخن بسيار گفته‌اند، اما آنچه مناسبتر با معنى لغوى و قرينه مقابله اين صفات با يكديگر به نظر مى‌رسد آنست كه" فحشاء" اشاره به گناهان پنهانى" منكر" اشاره به گناهان آشكار، و بغى، هر گونه تجاوز از حق خويش و ظلم و خود برتربينى نسبت به ديگران است.

بعضى از مفسران‌ [١] گفته‌اند: سرچشمه انحرافات اخلاقى، سه قوه است:

قوه شهوانى و غضبى و نيروى وهمى شيطانى.

اما قوه شهوانى، انسان را به لذت‌گيرى هر چه بيشتر مى‌خواند، و غرق در" فحشاء" و زشتيها مى‌كند.

قوه غضبيه، انسان را به انجام" منكرات" و آزار مردم وا مى‌دارد.

اما قوه وهميه شيطانيه، حس برترى‌طلبى و رياست خواهى و انحصار جويى و" تجاوز به حقوق ديگران" را در انسان زنده مى‌كند و او را به اين اعمال وا مى‌دارد.

خداوند با تعبيرهاى سه گانه فوق نسبت به طغيان اين غرائز، هشدار داده و با يك بيان جامع كه همه انحرافات اخلاقى را در بر مى‌گيرد به راه حق، هدايت نموده است.

و در پايان آيه، به عنوان تاكيد مجدد روى تمام اين اصول ششگانه مى‌فرمايد:" خداوند به شما اندرز مى‌دهد شايد متذكر شويد" (يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ‌).

[١] تفسير كبير فخر رازى جلد ٢٠ صفحه ١٠٤.