تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢١ - تفسير بازگشت كنندگان از اسلام (مرتدين)

كه گاهى براى اينكه مثلا كسى دست به محتواى صندوقى نزند و در آن را نگشايد، آن را محكم مى‌بندند و بعد از بستن با نخ مخصوصى محكم مى‌كنند، و روى آن مهر مى‌زنند كه اگر آن را بگشايند فورا معلوم خواهد شد، اين تعبير در اينجا كنايه از نفوذناپذيرى مطلق است.

*** در آيه بعد نتيجه كار آنها چنين ترسيم شده است:" ناچار و قطعا آنها در آخرت زيانكارانند" (لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخاسِرُونَ‌).

چه زيان و خسرانى از اين بدتر كه انسان همه امكانات لازم را براى هدايت و سعادت جاويدان در دست داشته باشد، و بر اثر هوى و هوس همه اين سرمايه‌ها را از دست بدهد.

*** و از آنجا كه در برابر دو گروه گذشته يعنى آنها كه تحت فشار دشمن كلمات كفر آميز را به عنوان تقيه بيان كردند در حالى كه قلبشان مطمئن و مملو از ايمان بود، و آنها كه با تمام ميل به كفر باز گشتند، گروه سومى وجود دارند كه همان فريب‌خوردگانند.

آيه بعد به وضع آنها اشاره كرده مى‌گويد:" پروردگار تو نسبت به كسانى كه فريب خوردند و از ايمان باز گشتند اما بعدا توبه كردند و صدق توبه خود را با هجرت و جهاد و صبر و استقامت به ثبوت رساندند آرى پروردگارت نسبت به آنها غفور و رحيم است" (ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ‌) [١] اين آيه دليل روشنى است براى قبول توبه مرتد، ولى اشخاصى كه در آيه‌

---

[١] ضمير" بعدها" به گفته بسيارى از مفسرين به" فتنة" باز مى‌گردد، و بعضى گفته‌اند به هجرت و جهاد و صبر كه قبل از آن در آيه آمده است.