تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - نكتهها

چرا انسان زير فشار ضربات دشمن بماند و ذليلانه بميرد، چرا با شجاعت مهاجرت نكند و از موضع تازه‌اى به مبارزه بر نخيزد تا حق خويش را بگيرد؟! در سوره نساء آيه ١٠٠ همين مساله با صراحت بيشترى بيان شده است‌ وَ مَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُراغَماً كَثِيراً وَ سَعَةً:" كسانى كه در راه اللَّه هجرت كنند در اين دنياى پهناور خدا، نقاط فراوان امن و وسيعى پيدا مى‌كنند كه مى‌توانند در آنجا بينى مخالفان را به خاك بمالند"!

*** ٥- انتخاب دو صفت" صبر" و" توكل" براى مهاجران، دليلش روشن است، زيرا در چنين حوادث سخت و طاقت‌فرسا كه در زندگى انسان پيش مى‌آيد در درجه اول شكيبايى و صبر و استقامت لازم است، استقامتى به عظمت حادثه و يا برتر و بيشتر، سپس توكل و اعتماد بر خدا، و اصولا اگر انسان در اين گونه حوادث تكيه گاه محكم و مطمئن معنوى نداشته باشد، صبر و استقامت براى او ممكن نيست.

بعضى گفته‌اند انتخاب" صبر" بخاطر اين است كه در آغاز اين مسير به سوى اللَّه شكيبايى و استقامت در برابر خواسته‌هاى نفس، لازم است، و انتخاب توكل به خاطر آن است كه پايان اين مسير به انقطاع و بريدن از هر چه غير خدا است و پيوستن به او مى‌انجامد، بنا بر اين صفت اول آغاز راه است و دوم پايان آن‌ [١] و به هر حال هجرت در بيرون، بدون هجرتى در درون، ممكن نيست، انسان نخست بايد از علائق پست مادى درونى ببرد، و به سوى فضائل اخلاقى هجرت كند تا بتواند در بيرون دست به چنين هجرتى بزند و از دار الكفر- با پشت پا زدن به همه چيز- به دار الايمان منتقل گردد.

---

[١] تفسير كبير فخر رازى ذيل آيه.