سؤال: امام! شما که کوشش مى‌کنید جامعه‌اى برقرار کنید که نمونه ارزش‌هائى باشد که در صدر اسلام دیده‌ایم، در زمان پیغمبر اسلام در مدینه و جامعه کوفه در زمان حضرت امیر دیده شده است، شما تصور مى‌کنید که این ارزش‌ها که در آن جامعه بوده قابل انطباق با دنیاى جدید قرن بیستم هست یا خیر؟ و چگونه؟

جواب: بسم الله الرحمن الرحیم. ارزش‌ها در عالم در دو قسم است یک قسم ارزش‌هاى معنوى، از قبیل ارزش توحید و جهاد مربوط به الوهیت و از قبیل عدالت اجتماعى، حکومت عدل و رفتار عادلانه حکومت‌ها با ملت‌ها و بسط عدالت اجتماعى در بین ملت‌هاو امثال اینها که در صدر اسلام یا قبل از اسلام از آنوقتى که انبیا مبعوث شدند وجود داشته و قابل تغییر نیست. عدالت معنایى نیست که تغییر بکند، یک وقت صحیح و زمانى غیر صحیح باشد. ارزش‌هاى معنوى ارزش‌هاى همیشگى هستند که قبل از صنعتى شدن کشورها، ضمن و بعدا در آن نیز وجود داشته و دارد، عدالت ارتباطى به این امور ندارد. قسم دیگر امورى است مادى که به مقتضاى زمان فرق مى‌کند، در زمان سابق یک طور بوده است و بعد رو به ترقى رفته است تا به مرحله کنونى رسیده است و بعد از این هم بالاتر خواهد رفت. آنچه میزان حکومت و مربوط به اجتماع و سیاست است ارزش‌هاى معنوى است. در صدر اسلام در دو زمان، دو بار حکومت اصیل اسلام محقق شد، یک زمان رسول الله ص و دیگر وقتى که در کوفه على ابن ابیطالب سلام الله علیه حکومت مى‌کرد. در این دو مورد بود که ارزش‌هاى معنوى حکومت مى‌کرد. یعنى یک حکومت عدل برقرار و حاکم ذره‌اى از قانون تخلف نمى‌کرد. حکومت در این دو زمان حکومت قانون بوده است و شاید دیگر هیچ وقت حاکمیت قانون را بدانگونه سراغ نداشته باشد حکومت که - کم - ولى امرش (که حالا به سلطان یا رئیس جمهور تعبیرش مى‌کنند) در مقابل قانون با پائین‌ترین فردى که در آنجا زندگى مى‌کنند على‌السواء باشد، در حکومت صدر اسلام این معنى بوده است. حتى قضیه‌اى از حضرت امیر در تاریخ است: در وقتى که حضرت امیر سلام الله علیه حاکم وقت و حکومتش از حجاز تا مصر و تا ایران و جاهاى بسیارى دیگر بسط داشت، قضات هم از طرف خودش تعیین