كتابخانه ابن طاووس (فارسي) - إتان گلبرگ - الصفحة ٥٤٥

تفسير آيه ٨٣ / قصص در سعد ٨٧ با عبارت " حدثنى جدى على بن ابراهيم عن ابيه عن القاسم بن محمد... " آغاز مى شود; در نسخه ء چاپى (٢ / ١٤٦) گوينده خود على بن ابراهيم مى باشد: " حدثنى ابن عن القاسم بن محمد... " نيز نك‍: -> تفسير (عن) اهل بيت عليهم السلام.
٥٧٣. * - تفسير القرآن / أبو نضر محمد بن مسعود بن محمد السمرقندى العياشي (زندگى در اوايل قرن چهارم) ذريعه ٤ / ٢٩٥ ش ١٢٩٩ سعد السعود ٧٩ درباره اين مؤلف و تأليف او نك‍: سزگين ١ / ٤٢، نوابغ صص ٣٠٥ - ٣٠٦، Asher - Bar صص ٥٨ - ٦٢. تاريخ وفات مؤلف در كحاله (١٢ / ٢٠) ٣٢٠ آمده (وسزگين نيز در " حدود ٣٢٠ " ياد كرده) اما Asher - Bar (ص ٢٤٠ پاورقى ١٤١) خاطر نشان مى سازد كه اين تاريخ در منابع متقدم ثبت نشده است.
ابن طاووس مى گويد كه در " كتاب البهجة " خود (مفقود) او براى تفسير آيه ٣٢ / فاطر به تفسير عياشي (همراه با ديگر منابع) اشاره كرده است. متن چاپى اين تأليف تنها مشتمل بر نيمه ء نخست اين تأليف است كه تنها هيجده سوره نخست قرآن را در بر مى گيرد. جزء دوم، در اواخر قرن يازدهم نيز در دست نبوده است: حر عاملي مى گويد " نيمه ء دوم بدست ما نرسيده است " (وسائل ٩ / ٣ ص ٤٨; نيز: اثبات ١ / ٥٥); نيز نك‍:
محمد حسين الطباطبايى مقدمه به تفسير عياشي ج ١ ص د (= ٤). اما ترديدى نيست كه عياشي تفسير خود را تكميل كرده است: نقلهايى از نيمه ء دوم در مجمع البيان (مث‍:
١٨ / ٦٨ تفسير آيه ٥٥ / نور; ٢٨ / ١٢٠ - ١٢١ تفسير آيات ١ - ٥ / تحريم) آمده است. در يك مورد عياشي در نيمه ء اول تفسير (٢ / ٢٦٤، در تفسير آيه ٦٨ / نحل) تفسير خود را از آغاز آيه ٣٢ / فاطر نقل مى كند (من براى اين ارجاع مديون دكتر Asher - Bar مى باشم). اما از عبارت ابن طاووس در سعد چنين بر مى آيد كه او به تفسير همه آيه اشاره دارد. بنابراين محتمل است كه او نسخه ء تمام متن را در اختيار داشته است.