دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢٠١ - ٣ الجامع المسند الصحيح المختصر من حديث رسول الله(صحيح البخارى)

جرح و تعديل نيست و چنان كه گفته شد، تنها برخى از علماى جرح و تعديل، آنها را مورد طعن و جرح قرار داده‌اند. ابن حجر در دفاع از وثاقت عدّه مزبور، در هدى السارى نام تمام آنان را به ترتيب حروف معجم ذكر كرده و مفصلًا به دفع طعن و قدح وارد شده بر آنان پرداخته است.[١] اگر چه جرح برخى از ٧٥ نفر مزبور، ثابت و مسلّم به نظر مى‌رسد؛ ليكن چنين جرحى مضرّ براى صحّت كتاب نيست؛ زيرا احاديث اين گونه افراد را بخارى در مقام استشهاد و تكثير طُرُق، يعنى به عنوان شواهد و متابعات و تعاليق، نقل كرده است.[٢] از نكات مهم در مورد رجال روايات اين كتاب و شيوه مؤلّف آن است كه بخارى، صحّت مذهب راويان را براى نقل احاديث از آنان، ولو به عنوان اصول و در مقام احتجاج، لازم ندانسته است. از اين رو، تعداد قابل توجّهى از راويان صدوقى كه وى به نقل احاديث آنان پرداخته، از منظر اهل سنّت، متّهم به فساد مذهب (مانند: تشيّع، ارجاء و نصب) بوده‌اند؛ ليكن جز دو تن از آنان، بقيه، مبلّغ و دعوت كننده ديگران به فساد مذهب خويش بر اساس ديدگاه بخارى نبوده‌اند[٣] و چنان كه پيشتر نيز گفته شد، از نظر بسيارى از محدّثان، نقل روايت از بدعتگذاران غير مبلّغ، بلامانع است.

با وجود تمام آنچه كه در مورد صحّت احاديث اين كتاب گفته شد، برخى از نقّادان و ائمه حديث به تعداد قابل توجّهى از احاديث اين كتاب، ايراد گرفته و آنها را معلول دانسته‌اند. تعداد اين احاديث به يكصد و ده حديث، بالغ مى‌گردد[٤]

[١]. ر. ك: هدى السارى، ص ٤٠٥- ٤٧٩.

[٢]. ر. ك: همان، ص ٤٧٩.

[٣]. سخاوى، نام برخى از عده مزبور و نوع فساد مذهبشان را در فتح المغيث( ج ١، ص ٣٦١- ٣٦٣) ذكر كرده‌است.

[٤]. هدى السارى، ص ٣٦٤.