دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٨٠ - ٤ كتاب هاى خاص ضعفا

جرحى در مورد آنان ذكر شده و متّهم به ضعف شده‌اند، ولو آن‌كه برخى از آنان، مستحق جرح نبوده، از تعديل ثابت و مقبولى نزد ائمه جرح و تعديل، برخوردار باشند.

اوّلين تأليف در شرح‌حال راويان ضعيف، كتاب الضعفاء، تأليف يحيى بن سعيد قطان (م ١٩٨ ق) و بعد كتاب الضعفاء، نوشته يحيى بن معين (م ٢٣٣ ق) است‌[١] كه متأسفانه، هيچ نسخه‌اى از اين دو كتاب، موجود نيست.

كتاب‌هاى موجود و متداول در شرح حال راويان ضعيف، به شرح زيرند:

الف) المجروحين من المحدثين، تأليف ابو حاتم محمّد بن احمد بن حِبّان بُستى (م ٣٥٤ ق).

اين كتاب، از دسته اوّل از كتاب‌هايى است كه در شرح حال راويان ضعيف تأليف شده و بر اساس حروف معجم، مرتّب شده است. مؤلّف كتاب، مقدّمه خوبى را پيش از آغاز شرح‌حال‌ها درباره اهمّيت شناخت راويان ضعيف و مشروعيت جرح آنان و مسائلى ديگر از اين قبيل، ذكر كرده است.

شيوه اساسى و قابل ذكر ابن حبّان، آن است كه وى اقوال ائمه جرح و تعديل را در مورد هر يك از راويان ضعيف، با سند نقل كرده است و اغلب، نظر خودش را نيز اظهار كرده است.

همچنين وى براى بيان سبب جرح راويانِ ضعيف، نمونه‌اى از احاديث ضعيف آنان را نقل كرده است و گاهى عقيده آنان را نيز آشكار ساخته است‌[٢]. ابن حبّان، در جرح سختگير بوده، به‌گونه‌اى كه گاهى برخى از ثقات (مانند ابو حنيفه) را نيز جرح كرده است.[٣]

[١]. همان، ص ٩١.

[٢]. ر. ك: همان، ص ٩٨.

[٣]. همان جا.