دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٨٢ - ٤ كتاب هاى خاص ضعفا
جرحى در مورد آنان ذكر شده و به ضعف متّهم شدهاند، ولو آنكه آن جرح، به حق نبوده باشد و راوى ذكر شده از تعديل ثابت و مقبولى نزد علما برخوردار باشد.[١] د) ميزان الاعتدال فى نقد الرجال، تأليف شمسالدين محمّد ذهبى (م ٧٤٨ ق).
ذهبى، در اين كتاب از شيوه ابن عدى در الكامل فى ضعفاء الرجال پيروى كرده است. از اين رو، اين كتاب نيز جزو دسته دوم از كتابهايى است كه در شرححال راويان ضعيف، تأليف شده است.
از خصوصيات قابل ذكر اين كتاب آن است كه ذهبى، به خاطر جلالت و عدالت جميع صحابيان، نام هيچيك از آنان را در كتابش ذكر نكرده و نيز بزرگان و فقيهان مجتهد اهل سنّت چون ابو حنيفه و شافعى و بخارى را نياورده است.
اين كتاب، متداولترين اثر در شناخت راويان ضعيف، بين متأخّران و معاصران است.
ه) لسان الميزان، تأليف شيخ الاسلام شهاب الدين ابو الفضل احمد بن على عسقلانى، معروف به ابن حَجَر (م ٨٥٢ ق).
اين كتاب ناظر بر ميزان الاعتدال است. ابن حجر در اين كتاب، شرح حال راويانى را كه صاحب صحيحين (بخارى و مسلم) و يا سُنن اربعه (ابو داوود، نسايى، ترمذى و ابن ماجه) از آنها نقل حديث كردهاند و شرححال آنها به تفصيل در تهذيب الكمال آمده است، از كتاب ميزان الاعتدال حذف نموده و به جاى آنها مستدركات عراقى را بر ميزان الاعتدال، با قرار دادن رمز «ذ»، اضافه نموده است. نيز مستدركاتى ديگر كه خود ابن حجر، آنها را جمعآورى نموده و براى آنها رمز «ز» قرار داده است.
علاوه بر اين، وى در موارد بسيارى بعد از نقل آنچه كه ذهبى در شرححال راويان گفته است، مطالبى ديگر بر آن افزوده است و براى تفكيك كلام خودش از
[١]. ر. ك: بحوث فى تاريخ السنة المشرّفة، ص ٩٨- ٩٩؛ نظرية نقد الرجال، ص ٣٧٥.