دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ٢١٢ - ٦ سنن الترمذى

برخى راويان، و بيان مذاهب صحابيان و تابعيان و فقها.[١] به خاطر همين مزايا، اين كتاب، تطبيق عملى‌اى براى فراگيرى علوم حديث به شمار مى‌آيد و در نوع خود، بى‌نظير است. علاوه بر اين، با تعيين درجه هر حديث از جهت صحّت و ضعف، اسباب ترديد از ديدگاه مؤلّف، در احاديثى كه به نقل آنها پرداخته است، برچيده مى‌شود و معلوم مى‌گردد كه وى چه احاديثى را به عنوان «اصل» نقل كرده است و چه احاديثى را به عنوان «شواهد و متابعات»، در حالى كه عكس اين مطلب در سنن أبى داوود، مشهود است.

از اين رو، حازِمى (٥٤٨- ٥٨٤ ق)[٢] گفته است كه شرط ترمذى در نقل احاديث، بليغ‌تر از شرط ابو داوود است.[٣] با وجود مزاياى فراوان اين كتاب، برخى چون ذهبى، بدون توجّه به شيوه نقل ترمذى از راويان ضعيفى چون محمّد بن سعيد مصلوب و محمّد بن سائب كلبى، رتبه اين كتاب را از جهت اعتبار، پايين‌تر از رتبه سنن أبى داوود و سنن النسائى دانسته‌اند[٤]؛ يعنى آن را در رتبه سوم بعد از صحيحين دانسته‌اند و توجّه نكرده‌اند كه ترمذى، با بيان ضعف حديث چنين راويان ضعيفى، حديث آنان را به عنوان شواهد و متابعات، نقل كرده است نه اصول. اين امر، نه تنها موجب پايين آمدن رتبه كتاب وى نمى‌شود؛ بلكه مزيّتى بزرگ نيز بر آن محسوب مى‌گردد.[٥]

[١]. ر. ك: مقدمة تحفة الأحوذى، ص ٢٥١- ٢٥٣؛ بحوث فى تاريخ السنة المشرّفة، ص ٢٤٩؛ أُصول الحديث، ص ٣٢٣.

[٢]. ابو بكر محمّد بن موسى بن عثمان بن حازم، مشهور به حازمى، محدّث، فقيه و از علماى دانش رجال، صاحب كتاب المؤتلف و المختلف فى أسماء البلدان و عجالة المبتدئ فى الأنساب است.( ر. ك: العبر، ج ٤، ص ٢٥٤؛ طبقات الحفّاظ، ص ٥٠٧، ش ١٠٧٣؛ تذكرة الحفّاظ، ج ٤، ص ١٣٦٣، ش ١١٠٦).

[٣]. مقدمة تحفة الأحوذى، ص ٢٥٧.

[٤]. تدريب الراوى، ج ١، ص ٨٧.

[٥]. ر. ك: مقدمة تحفة الأحوذى، ص ٢٥٨.