دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٩٩ - ٣ الجامع المسند الصحيح المختصر من حديث رسول الله(صحيح البخارى)
ديگرش، هيچگاه بر شرط و يا شرايطى كه به موجب وجود آنها در راويان به نقل احاديث آنان پرداخته، تصريح نكرده است؛ ليكن اهل علم و حديث با تتبّع فراوان در اسناد احاديثى كه وى به نقل آنها پرداخته، دريافتهاند كه وى در احاديثى كه با سند متصل آنها را نقل كرده است، تنها از راويان مشهورى كه در درجه اعلى از جهت عدالت، حفظ، و اتقان قرار داشتهاند، نقل روايت كرده است.
وى براى نقل احاديث مُعَنعَن[١]، دو شرط داشته است: اوّل، معاصرت راوى با كسى كه از وى نقل روايت كرده (مروى عنه)؛ ودوم، ثبوت ملاقات آن دو؛ زيرا از نظر بخارى، تنها در صورت وجود اين دو شرط مىتوان اطمينان يافت كه احاديث معنعن، متّصلاند.[٢] همان گونه كه خود بخارى نام كتابش را الجامع المسند الصحيح نهاده و تصريح كرده كه تنها احاديث صحيح را در اين كتاب نقل كرده[٣]، بعد از وى نيز جمهور اهل سنّت و بلكه كلّ آنها، اتّفاق كردهاند كه اين كتاب را «صحيح» بنامند.
البته مراد بخارى و نيز اهل علم از صحّت جميع احاديثى كه در اين كتاب آمده، بيشتر متوجّه احاديث مسند اين كتاب است كه مطابق با شرايط بخارى در نقل حديث از راويان بوده است، يعنى آن احاديثى كه بخارى آنها را به عنوان «اصل» و در مقام احتجاج نقل كرده است. امّا احاديث مرفوعى كه به صورت تعليق در اين كتاب نقل شدهاند و در جاى ديگرى از كتاب نيز به صورت مسند نقل نشدهاند، بخصوص تعليقاتى كه بخارى با صيغه تمريض (مانند: «رُوِىَ» و «قيل») به نقل آنها پرداخته است، مشمول قاعده صحّت بر اساس ضوابط علوم حديث نيستند.
[١]. مُعَنْعَن، حديثى است كه در اسناد آن، نام راويان آن با لفظ« عن» به ترتيب، ذكر شدهاند، يعنى آمده:« عن فلان عن فلان ...».
[٢]. أُصول الحديث، ص ٣١٢- ٣١٤؛ بحوث فى تاريخ السنة المشرّفة، ص ٢٤٤- ٢٤٥.
[٣]. هدى السارى، ص ٩.