دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٧٥ - ٢ كتاب هاى طبقات
كتابهايى هستند كه از صدر اسلام، طبقه به طبقه و عصر به عصر تا زمان مؤلّف، به معرّفى راويان و علماى در طبقه خاصّ خودشان مىپردازند.[١] فصل چهارم: مصادر رجالى اهل سنّت
اوّلين كتابهاى به شيوه طبقات، الطبقات محمّد بن عمر واقدى (م ٢٠٧ ق)[٢] و طبقات الفقهاء والمحدثين هيثم بن عدى (م ٢٠٧ ق)[٣] بودهاند كه متأسفانه، در حال حاضر هيچ نسخهاى از اين دو كتاب، موجود نيست.
كتابهاى موجود و متداول در طبقات، عبارتاند از:
الف) الطبقات الكبرى، تأليف ابو عبد اللَّه محمّد بن سعد بن منيع بصرى، معروف به كاتب واقدى (م ٢٣٠ ق).
اين كتاب، قديمترين كتاب موجود در طبقات است[٤] و شيوه مؤلّف آن چنين است كه كتاب را در پنج قسمت كلّى تأليف كرده است:
١. سيره پيامبر صلى الله عليه و آله؛
٢. غزوات پيامبر صلى الله عليه و آله و ذكر بيمارى آن حضرت و وفات ايشان؛
٣. طبقات صحابيان (وى، صحابيان را در اين قسمت، به اعتبار تقدّم در اسلام و فضايل، به پنج طبقه تقسيم كرده است)؛
٤. طبقات رجالِ بعد از صحابيان، يعنى تابعيان و اتّباعِ تابعيان و بههمين ترتيب تا عصر خودش؛
[١]. ر. ك: نظرية نقد الرجال، ص ٣٦٥.
[٢]. الفهرست، ابن النديم، ص ١٥٨.
[٣]. همان، ص ١٦٠.
[٤]. برخى چون ابن نديم، ابن سعد را به سرقت مطالب اين كتاب از تصنيفات استادش واقدى متّهمكردهاند؛ امّا اين اتّهام، با مطالعه دقيق كتاب وى مرتفع مىشود؛ زيرا وى اگر چه در اين كتاب به نقل اخبار زيادى با واسطه از واقدى پرداخته است- كه شايد حدود يك چهارم كتاب وى را شامل شود-؛ امّا تعداد مشايخ وى در اين كتاب، به بيش از شصت تن از محدّثان مىرسد و وى از افرادى چون: فضل بن دكين و عفّان بن مسلم و عبيد اللَّه بن موسى عبسى و معن بن عيسى اشجعى، همان مقدار مطلب اخذ كرده كه از واقدى اخذ كرده است و حتى بيشتر.