دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٧٦ - ٢ كتاب هاى طبقات
٥. معرّفى زنان صحابى.
مؤلّف، به تفصيل به شرح حال صحابيان و تابعيان و اتّباع تابعيان پرداخته است و به عكس، شرح حال معاصران خود را مختصر ذكر كرده است. در مجموع، اين كتاب در برگيرنده تمام معلوماتى است كه از يك كتاب رجالى انتظار آن مىرود؛ مانند: ذكر نسب و القاب و كنيه راوى، فرزندان وى، مناصب و مشاغل وى، سفرهاى وى، صفات خَلقى و خُلقى وى، مشايخ و شاگردان وى، و حال وى از جهت وثاقت و يا ضعف كه البته به خاطر تقليد و اعتماد ابن سعد بر مشايخ ضعيفش (مانند: واقدى و هشام بن محمّد بن سائب) جرح و تعديلهاى وى در صورت انفراد، چندان مورد قبول و اعتناى علماى جرح و تعديل، قرار نگرفته ا ست.[١] ب) الطبقات، تأليف خليفة بن خيّاط (م ٢٤٠ ق).
حجم اين كتاب، در مقايسه با الطبقات الكبرى، بسيار كم است و مؤلّف اين كتاب، بر خلاف ابن سعد كه صحابيان را به پنج طبقه تقسيم كرده است، تمام صحابيان را در يك طبقه قرار داده است و هيچ قسمتى از كتابش را به ذكر سيره پيامبر صلى الله عليه و آله و غزوات، اختصاص نداده است. همچنين مؤلّف به ندرت به ذكر مشايخ و شاگردان صاحبان شرح حال پرداخته است و از الفاظ جرح و تعديل نيز براى بيان حال راويان، اصلًا استفاده نكرده است.
از خصوصيات اين كتاب، اهتمام زياد مؤلّف آن به ذكر انساب صحابيان و تابعيان و نيز آوردن يك نمونه از احاديث هر صحابى به هنگام شرح حال وى است. بيان وطن دايمى و موقت صحابيان، از ديگر خصوصيات اين كتاب است.[٢]
[١]. ر. ك: نظرية نقد الرجال، ص ٣٦٥- ٣٦٦.
[٢]. بحوث فى تاريخ ا لسنة المشرّفة، ص ٨٠- ٨١؛ علم الرجال، ص ٧٥- ٧٦.
كتابهاى متداول ديگرى نيز به شيوه طبقات وجود دارند كه به لحاظ اختصاص موضوع آنها به راويان ثقه، نام آنها را در نوع پنجم از تأليفات رجالى ذكر خواهيم كرد.