دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٦١ - مبحث دوم مراتب جرح

«ليس بالحافظ»، «غيره أوثق منه»، «فى حديثه شى‌ء»، «مجهول»، «فيه جهالة»، «لا أدرى ما هو»، «للضعف ما هو»، «فيه خلف»، «طعنوا فيه»، «مطعون فيه»، «نزكوه»، «سئ الحفظ»، «لَيِّن»[١]، «ليِّن الحديث»[٢]، «فيه لين»، «تكلّموا فيه»، «سكتوا عنه» و «فيه نظر».

مراتبى كه ذكر شد، مراتب جرح به مبناى سخاوى بود كه كامل‌ترين مراتب جرح به‌شمار مى‌آيد. پيش از وى، مانند مراتب تعديل، به‌دليل عدم توجّه به حصر الفاظ جرح به هنگام رتبه‌بندى، ابن ابى حاتم- چنان‌كه در اوّل بحث نيز گفته شد- مراتب جرح را به چهار مرتبه تقسيم كرده بود و ابن صلاح و نووى نيز از وى متابعت كرده‌اند. چهار مرتبه مزبور- كه ترتيب ذكرشان از ضعيف به بدتر است- عبارت‌اند از:

[١.] ليِّن الحديث؛

[٢.] ليس بقوى؛

[٣.] ضعيف الحديث؛

[٤.] متروك الحديث، أو ذاهب الحديث، أو كذّاب.[٣] بعد از عدّه مزبور، ذهبى مراتب جرح را در پنج مرتبه و برعكس ابن ابى‌حاتم، مراتب را از بدتر آغاز كرده و به ضعيف‌ترين مرتبه، پايان داده است. پنج مرتبه مزبور عبارت‌اند از:

[١.] دجّال، كذّاب، وضّاع، يضع الحديث؛

[٢.] ثم: متّهم بالكذب، و متّفق على تركه؛

[١]

[٢] ١-. مراد، وجود سستى و ضعف در حفظ و ضبط راوىِ عادل است. بنا بر اين، روايات راوىِ موصوف به اين لفظ، محتاج تقويت به تعدّد طُرُق است.

[٣]. الجرح والتعديل، ج ٢، ص ٣٧.

دسته‌بندى‌هاى ١ و ٢ و ٣ و ٤ از نگارنده است و به جاى كلمات« المنزلة الأولى والمنزلة الثانية و ...» كه مورد استفاده ابن ابى حاتم قرار گرفته است، آمده و لذا داخل كروشه قرار گرفته‌اند.