دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٥٤ - مبحث اول مراتب تعديل

حسن الحديث، وصدوق إن شاء اللَّه، و صويلح.[١] چنان كه ملاحظه مى‌شود، ذهبى مرتبه‌اى بالاتر از مرتبه اوّل در نزد ابن ابى‌حاتم را به مراتب تعديل افزوده و آن را به عنوان مرتبه اوّل از مراتب تعديل، قرار داده است و مرتبه سوم و چهارم از مراتب تعديل در نزد ابن ابى‌حاتم را در يكديگر ادغام كرده و آن را مرتبه چهارم قرار داده است و لفظ «محلّه الصدق» را نيز از مرتبه دوم ابن ابى‌حاتم، حذف كرده و به مرتبه چهارم، انتقال داده است.

عراقى نيز از ذهبى تبعيت كرده است با اين تفاوت كه در ترتيب مراتب، به جاى كلمه «ثم»، كلمات «المرتبة الأولى، والمرتبة الثانية و ...» را گذارده‌[٢] و در هر مرتبه، تعداد الفاظ را افزايش داده است.[٣] به هر حال، چنان كه گفتيم، منشأ اصلى اين اختلاف در مراتب، عدم توجه به حصر الفاظ تعديل در رتبه‌بندى است، به‌گونه‌اى كه از الفاظ رتبه اوّل و دوم- به‌ترتيبى كه سخاوى ذكر كرده- به كلّى غفلت شده و مرتبه سوم از الفاظ تعديل خودْ مرتبه اوّل از مراتب تعديل در نزد ذهبى و عراقى قرار گرفته است و مرتبه چهارم از مراتب تعديل، مرتبه اوّل در نزد ابن ابى حاتم و ابن صلاح و نووى قرار گرفته است و دومين مرتبه نزد ذهبى و عراقى، و به همين ترتيب، اختلاف‌هايى در ساير مراتب تعديل، پديد آمده است.

حكم مراتب تعديل‌

احتجاج به روايات صاحبان مراتب چهارگانه اوّل، مورد اتّفاق محدّثان است؛

[١]. ميزان الاعتدال، ج ١، ص ٤.

[٢]. بنا بر اين، سخن سيوطى كه پيش از اين در اوّل بحثْ نقل گرديد مبنى بر اين‌كه ذهبى و عراقى، مراتب‌تعديل را به پنج مرتبه تقسيم كرده‌اند، درست نيست؛ زيرا دو نفر مزبور، اگرچه يك مرتبه به مراتب ابن ابى حاتم افزوده‌اند، ليكن دو مرتبه از مراتبِ نزد ابن ابى حاتم را در يكديگر ادغام كرده‌اند.

[٣]. ر. ك: فتح المغيث، العراقى، ص ١٧٩- ١٨٠.