دانش رجال از ديدگاه اهل سنت - جديدى نژاد، محمد رضا - الصفحة ١٥٣ - مبحث اول مراتب تعديل

جهت آن كه صحابيان را برخلاف ترتيب جمهور اهل علم در مرتبه اوّل قرار داده و مرتبه دوم و سوم را در يكديگر ادغام كرده است، در مرتبه پنجم قرار گرفته‌اند- الفاظ ذيل‌اند: «صدوق سئ الحفظ»، «صدوق يَهِمُ»، «صدوق له أوهام»، «صدوق تغيّر بآخره»[١] و نيز راويان صادقى كه از منظر اهل سنّت، به نوعى از بدعت (چون:

تشيّع، نصب و ارجاء) متّهم شده‌اند.

مراتبى كه ذكر شد، مراتب تعديل به شيوه سخاوى بود كه كامل‌ترينِ مراتب تعديل به‌شمار آمده است و پيش از وى، ابن ابى حاتم رازى به دليل عدم توجّه به حصر الفاظ تعديل در رتبه‌بندى، مراتب تعديل را به چهار مرتبه تقسيم كرده بود و ابن صلاح و نووى نيز از وى متابعت كرده‌اند. چهار مرتبه مزبور، عبارت‌اند از:

[١.] ثقة، أو متقن ثبت؛

[٢.] صدوق، أو محلّ الصدق، أو لا بأس به؛

[٣.] شيخ؛

[٤.] صالح الحديث.[٢] بعد از عدّه مزبور، ذهبى مراتب تعديل را در چهار مرتبه به شكل ذيل ذكر كرده است:

[١.] ثبت حجة، و ثبت حافظ، أو ثقة مُتقن، و ثقة ثقة؛

[٢.] ثم: ثقة؛

[٣.] ثم: صدوق، ولا بأس به، وليس به بأس؛

[٤.] ثمّ: محلّه الصدق، وجيّد الحديث، وصالح الحديث، وشيخ وسط، وشيخ‌

[١]. يعنى در اواخر عمر راوى، در ضبط و حفظ وى، اختلال پديد آمده است.

[٢]. الجرح والتعديل، ج ٢، ص ٣٧.

استفاده از ارقام ١ و ٢ و ٣ و ٤، از نگارنده است و به‌جاى كلمات« المنزلة الاولى والمنزلة الثانية ...» آمده كه مورداستفاده ابن ابى حاتم، قرار گرفته است.