٩٤٤٠.الإمامُ الرِّضا عليه السلام ـ للفضلِ بنِ شاذانَ ـ: إن سَألَ سائلٌ فقالَ : أخبِرْني : هَل يَجوزُ أن يُكَلِّفَ الحَكيمُ عَبدَهُ فِعلاً مِنَ الأفاعِيلِ لِغَيرِ عِلّةٍ و لا مَعنىً ؟ قيلَ لَهُ : لا يَجوزُ ذلكَ ؛ لأنّهُ حَكيمٌ غَيرُ عابِثٍ و لا جاهِلٍ . فإن قالَ : فَأخبِرْني لِمَ كَلَّفَ الخَلقَ ؟ قيلَ : لِعِلَلٍ . فإن قالَ : فَأخبِرْني عَن تلكَ العِلَلِ مَعروفَةٌ مَوجودَةٌ هِي أم غَيرُ مَعروفَةٍ و لا مَوجودَةٌ ؟ قيلَ : بَل هِي مَعروفَةٌ و مَوجودَةٌ عِندَ أهلِها. فإن قال : أ تَعرِفُونَها أنتم أم لا تعرِفُونَها؟ قيل لَهُم : مِنها ما نَعرِفُهُ، و مِنها ما لا نَعرِفُهُ . [٢]

٩٤٣٩.امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به پرسش از علل برخى حلال و حرامها ـفرمود : هيچ حُكْمى بى حِكْمَت وضع نشده است .

٩٤٤٠.امام رضا عليه السلام ـ به فضل بن شاذان ـفرمود : اگر كسى سؤال كرد و گفت : به من بگو آيا رواست كه خداى حكيم بنده خود را ، بى علّت ، مكلّف به فعلى از افعال كند؟ در جوابش گفته مى شود : روا نيست ؛ زيرا او حكيمى است كه نه كار بيهوده مى كند و نه نادان است . و اگر گفت : پس ، به من بگو كه چرا مردم را مكلّف كرد؟ در جوابش گفته مى شود : بنا به عللى . اگر گفت : به من بگو كه آيا اين علتها شناخته شده و موجودند يا نه شناخته شده اند و نه وجود دارند؟ در جوابش گفته مى شود : اين علل براى اهلش شناخته شده و نزد آنها موجود است . اگر گفت : آيا شما اين علل را مى دانيد يا نمى دانيد؟ در جوابش گفته مى شود : بعضى از آنها را مى دانيم و برخى را نمى دانيم .

[١] علل الشرائع : ٨/١ .[٢] بحار الأنوار : ٦/٥٨/١ ، انظر تمام الخبر .