٥. شيخ مفيد و سيد مرتضي رساله هاي مستقلي در شرح و نقد برخي خطبه ها و احاديث تأليف کردند. اين دو همچنين تأثير توجه به مباحث ادبي را در فهم متون حديثي نشان دادند. ٦. استفاده از ديوانها و کتب غريب ‌الحديث رونق گرفت و در شرح اخبار دشوار و پيچيده مورد استفاده و استشهاد مؤلفان واقع شد. ٧. توجه به قرينه هاي خارجي (مانند موافقت و مخالفت با قرآن و سنّت و نيز فتواي اهل سنت) براي ردّ و تأييد حديث، در ابواب اوليه الکافي مشاهده مي شود، همچنان که در کتابهاي اصولي اين دوره (مانند عدّه الأصول) نيز به چشم مي آيد. ٨. کتابهاي اصول فقه، به منزله پشتوانه علمي و فنّي فقه الحديث، پا به عرصه نهادند.

رکود نسبي (قرن ششم تا نهم)

اين دوره را مي توان دوره رکود نسبي حديث و شکوفايي فقه شيعه دانست. افراد شاخص اين دوره مياني، همچون ابوالقاسم رضي‌الدين علي بن موسي (ابن‌طاووس)، برادرش جمال‌الدين احمد بن طاووس (از عالمان قرن هفتم)، علامه حلّي و شهيد اول (هر دو از عالمان قرن هشتم)، کمتر به نقل حديث و بيشتر به نقد آن پرداختند و احاديث را در ميان مباحث علم فقه ، شرح و حلّ کردند. اما رساله هاي مستقلي نيز درباره جمع ميان اخبار و برخي شرحها نوشته شد، مانند استقصاء الاعتبار في تحرير معاني الأخبار،[١] مختصر شرح نهج البلاغه، [٢] شرح کلمات الخمس، [٣] و نيز الجمع بين کلام النبي و الوصي و الجمع بين آيتين من الکتاب العزيز [٤] از علامه حلّي، شرح بر نهج البلاغه و نيز برخي ادعيه از

[١] . خلاصه الأقوال، ص ١١٠.[٢] . همان، ص ١١٢.[٣] . الذريعه، ج ١٨، ص ١١٨، ش ٩٨١.[٤] . مکتبه العلامه الحلّي، ص ١١٢، ش ٤٤.