درسنامه فهم حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٤٣
مطلق و شايع مي شود. [١] اينک با ذکر چند نمونه، تقييد را توضيح ميدهيم.
يک.
اَلْعِتابُ حَياه الْمَوَدَّه؛[٢] سرزنش کردن، مايه زنده ماندن دوستي است. اين حديث به وسيله دو حديث زير مقيّد مي شود: کَثْرَه الْعِتابِ تُؤدنُ بِالاِرْتيابِ؛ [٣] زياد سرزنش کردن، شک برميانگيزد. إياکَ أنْ تُکَرِّرَ الْعَتَبَ؛ فَإنَّ ذلِکَ يُغْرِي بِالذَّنْبِ وَ يُهَوِّنُ الْعَتَبَ. [٤] مبادا سرزنش را تکرار کني، که اين کار به گناه دامن مي زند و سرزنش را کمتأثير و کممنزلت مي نمايد.
دو
. إيّاکََ وَ کَثْرَه الْکَلامِ، فَإنَّهُ يُکْثِرُ الزَّلَلَ وَ يُورِثُ الْمَلَلَ. [٥] مبادا زياد سخن بگويي، که لغزش را فراوان مي کند و کسالت ميآورد. اين حديث نيز به وسيله دو حديث زير مقيّد مي شود: لا تُکْثِرُوا الْکَلامَ بِغَيْرِ ذِکْرِ اللهِ، فَإنَّ کَثْرَه الْکَلامِ بِغَيْرِ ذِکْرِ اللهِ قَسْوَه الْقَلْبِ. [٦] به جز ذکر خدا زياد سخن نگوييد، که سخن فراوان به جز ذکر خدا، مايه قساوت قلب است. لا تُکْثِرُوا الْکَلامَ في غَيْرِ ذِکْرِ اللهِ؛ فَإنَّ الَّذينَ يُکْثِرُونَ الْکَلامَ في غَيْرِ
[١] . ر. ک: اصطلاحات الأصول، ص ٢٤٦.[٢] . غرر الحکم، ح ٣١٥.[٣] . همان، ح ٧١١١.[٤] . همان، ح ٣٧٤٨.[٥] . همان، ح ٢٦٨٠.[٦] . سنن الترمذي، ج ٤، ص ٣٢، ح ٢٥٢٣؛ الأمالي، طوسي، ص ٣، ح ١ (از ابنعمر از پيامبر خدا).