درسنامه فهم حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٤٩

در بيشتر موارد همچون معاجم لفظي عمل مي کنند و البته با تفاوت چشم‌گيري در سرعت و کمي خطاي کاربر. اما فايده مهم‌تر آنها در توانايي بهره گيري از کليدواژه هاست؛ يعني ترکيباتي از دو کلمه و ماده يا بيشتر به منظور بسته و محدود کردن دايره جستجو و دقيق تر کردن پاسخهاي به دست آمده؛ راهي که در مورد جوابهاي پرتعداد، کارايي دارد و به سبب همين پرتعداد بودن، در شيوه دستي و در معجمهاي کتابي عملي نيست. در همان مثال قبلي، به علت فراواني مشتقات و هيئتهاي ماده صدق، تعداد انبوهي از احاديث مشتمل بر يکي از اين هيئتها در معجم نشان داده مي شوند و کار بررسي متون را مشکل مي کنند؛ اما اگر با بخيل و يا ضنين ترکيب کنيم به شدت تقليل مي يابد. از اين رو، مهارت در ترکيب متناسب واژه ها و ماده ها، جستجوي رايانه اي را سريع تر و کوتاه‌تر مي کند و در برخي موارد، احاديث مشابه بيشتري را در اختيار ما قرار مي دهد. يک پيشنهاد براي انتخاب اين کليدواژه ها، استفاده از نهاد و گزاره حديث مورد نظر است. احاديث کوتاهي که نهاد يا همان مسنداليه آنها با هم يکسان باشد، در موارد متعددي در موضوع اصلي با هم مشترک‌اند مانند اين احاديث: مَنْ صَبَرَ صَبَرَ قَليلاً؛ [١] مَنْ صَبَرَ ساعَه حُمِدَ ساعاتٍ. [٢] و نيز: صَديقُ الْجاهِلِ مَتْعوبٌ مَنْکوبٌ؛ [٣] صَديقُ الْجاهِلِ في تَعَبٍ. [٤] اين مسئله درباره محمول نيز صادق اما فراواني آن کمتر است. براي