درسنامه فهم حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٨١
لغتشناسي
براي فهم و کشف معاني واژه هاي به کار رفته در احاديث، دو شيوه به کار مي رود: شيوه تقليدي و شيوه اجتهادي؛ که شيوه دوم با آن که دقيقتر و کاراتر است، به دليل طول کشيدن و مشکل بودنش، کمتر به کار ميرود.
الف) شيوه تقليدي
در اين شيوه، با مراجعه به کتب لغت، معناي ارائه شده ذيل واژه مورد نظر را مي يابيم و با اعتماد به درستي گفته لغت دانان، همان را معناي اصلي کلمه فرض مي کنيم. اين روش در موارد بسياري موفق، کارآمد، سريع و سودمند و براي عموم افراد، قابل استفاده است. شيوه تقليدي از قرن دوم هجري، که سرآغازِ پيدايش کتابهاي لغت بوده است، تاکنون به کار مي رود، اما شرط اساسي آن مراجعه به کتابهاي کهن و معتبر لغت است و کتب لغت معاصر، در اين حوزه سودمند يا حداقل قابل استناد نيستند؛ زيرا واژه هاي مورد بررسي ما، در حدود دوازده تا چهارده قرن پيش از زبان مبارک معصومان صادر شده و بسي محتمل است که معناي اين کلمات در آن روزگار، با معناي ارائه شده توسط لغتدانان معاصر متفاوت باشد؛ چه، وظيفه اصلي لغتدان، ارائه معناي واژه در دوره خويش است و پرداختن به سير تحوّلي معناي واژه، از تعهدات اصلي او نيست. اين نکته پوشيده نيست که تفسيرهاي متفاوت لغويان از يک معنا، گاه از آنجا سرچشمه مي گيرد که لغت در طول زمان، دگرگوني معنايي پيدا مي کند و اندک اندک معناي نخستين آن محدودتر يا گسترده تر مي شود و گاه معنايي کاملاً متفاوت مي يابد. بر اين اساس، آن دسته از کتب لغت در اين عرصه به کار مي آيند که يا در عصر صدور احاديث نوشته شده باشند يا مؤلفان آنها، نقل سير تاريخي معناي کلمات را بر عهده گرفته باشند؛ همان معنايي که مخاطبان حديث از واژه مي فهميده اند. در پيوست پاياني کتاب، نام برخي منابع کهن لغت عرب آمده و توضيح مختصري در باره آنها داده شده است.