درسنامه فهم حديث
 
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص

درسنامه فهم حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ٧٤

در نسخه متداول و قبلي کافي به جاي واژه «يتجّهم» به معناي ترشرويي، واژه «يتهجّم»، از مادّه «هجم» آمده بوده که مناسبت چنداني ندارد و نسخه جديد درست تر به نظر مي‌آيد. [١]

چهار.

حديث«حَسْبُک مِنْ کَمالِ الْمَرْءِ تَرْکُهُ ما لا ‌يجْمَلُ بِهِ»[٢] ، که فرموده امام علي عليه السلام به حارث همْداني است. نسخه ديگر«تَرْکُهُ ما لا يحْمَدُ بِهِ» است. معناي حديث بر اساس متن اول يعني: در کمال آدمي همين بس که هرچه او را زيبا نمي‌سازد ترک کند و بر اساس متن دوم يعني: آنچه که آدمي را بدان نمي‌ستايند رها کند. مشاهده مي‌شود که تفاوت مهمي ميان دو نسخه وجود ندارد. گفتني است همه نسخه هاي يک کتاب مي‌توانند مشابه هم باشند، اما در کتاب ديگري، همان حديث با اختلاف جزئي نقل شده باشد. اگر اين دو حديث با يک سند و طريق روايي، به يک معصوم برسند، مي‌توان آنها را دو نسخه يک حديث دانست. گاه نقل حديث در کتابهاي ديگر صحيح‌تر مي‌نمايد؛ مانند اين روايت که به امام رضا عليه السلام منسوب است: «اَلأُنْسُ يذْهِبُ الْمَهابَه»، [٣] در حالي که در منابع ديگر در آغاز روايت، «الاسترسالُ بالأنس» [٤] آمده است که نتيجه مي دهد: انس يافتن بيش از حد، هيبت را مي برد و نه مطلق انس. گفتني‌ است محدّثان بزرگي همچون علامه مجلسي، از اين نيز فراتر رفته و براي تصحيح متون حديثي به کتابها و روايات [٥] ديگر فرق اسلامي مراجعه کرده ونسخه هاي متفاوتي از متن حديث را يافته، به تصحيفها و تحريفها پي برده و آنها را تذکر داده اند. [٦]


[١] . الکافي، چاپ جديد دار الحديث، ج٣، ص٤٤٥، ح٢٠٦٧.[٢] . نزهه الناظر و تنبيه الخاطر، فصل کلمات أمير المؤمنين عليه السلام، ح ١١.[٣] . الدرّه الباهره، ص ٣٦، ح ١٠١؛ بحار الأنوار، ج ٧٤، ص ١٨١، ح ٢٨.[٤] . العدد القويه، ص ٢٩٧، ح ٢٦؛ أعلام الدين، ص ٣٠٧.[٥] . يادنامه علامه مجلسي، ج ٢، ص ٢٣١. [٦] . علاقه‌مندان را به کتاب نقد و تصحيح متون اثر نجيب مايل هروي ارجاع مي دهيم.