ابوجعفر محمد بن علي بن حسين بن بابويه، معروف به شيخ صدوق (م ٣٨١ ه)، از محدّثان پرکار و فقيهان زبردست حوزه شيعه است. شيخ صدوق با تأليف کتاب معاني الأخبار، نخستين گام بلند را در راه تأليف کتابهاي مستقل مربوط به فقه ‌الحديث برداشت. او با ابتکاري ويژه احاديثي را که درباره احاديث پيچيده يا واژه هاي کليدي و نامفهوم آنها مطالبي داشتند جمع‌آوري و در قالب صدها باب عرضه کرد. اين کتاب يکي از مراجع اصلي حديث‌پژوهان در تشخيص معاني روايات است. صدوق در اين کتاب، از غريب‌نگاراني مانند ابوعبيد در شرح لغات مشکل بهره برده است.[١] صدوق کتاب مستقلي نيز به نام غريب حديث النبي و أمير المؤمنين نگاشته که به دست ما نرسيده است. [٢] آن‌گونه که از نام کتاب بر مي‌آيد، او واژه هاي مشکل احاديث اين دو معصوم بزرگوار را شرح و تفسير کرده است. صدوق در جامع بزرگ روايي خويش، کتاب من لا يحضره الفقيه نيز، گاه به توضيح و شرح احاديث روي آورده و برخي لغات مشکل را تفسير کرده است. [٣] همچنين گاه در رفع تعارض اخبار کوشيده است. [٤] گفتني است صدوق بسياري از کتابهاي حديثي خود را به صورت موضوعي تبويب و عرضه کرده است که خود، بهترين شيوه براي فهم دقيق حديث است. [٥] برخي شيخ صدوق را به عنوان ناقد اخبار نيز ستوده اند. [٦]

[١] . ر. ک: معاني الأخبار، ص ٢٤٢، ٢٧٢، ٢٧٣، ٢٧٦، ٢٧٨، ٢٨٢ و ٢٩١.[٢] . الذريعه، ج ١٦، ص ٤٦؛ رجال النجاشي، ص ٣٩١، ش ١٠٤٩.[٣] . ر. ک: من لا يحضره الفقيه، ج ١، ص ٢٦، ح ٨١١ و ج ٢، ص ١٧، ح ١٦٠٠ و ص ٢٥، ح ١٦٠٥ و ص ٣٨، ح ١٦٤٠ و ... .[٤] . براي نمونه ر. ک: همان، ج ١، ص ٣٦٣ و ج ٢، ص ٩٣، ١٣٩، ١٧٩ و ٣٧٦.[٥] . ر. ک: کتابهاي التوحيد، مصادقه الإخوان، فضائل الأشهر الثلاثه و ... .[٦] . براي نمونه ر. ک: الفهرست، ص ٢٣٧، ش ٧١٠؛ خلاصه الأقوال، ص ٢٤٨، نيز ر. ک: معاني الأخبار، ص١٣ ـ ٩ (مقدّمه مصحّح).