شد كه بسيارى از لغات را نادرست بشمرد و آنها را در كتابش نياورد، اگر چه اين امر، مانع راه يافتن غلط به كتابش نشد. كتاب جوهرى با استقبال عالمان روبرو و تهذيب و تلخيص شد. مختار الصحاح از محمد بن ابى بكر رازى، گزيده اى تقويت شده از آن است. وى مطالبى را از تهذيب اللغه ى ازهرى به گزيده خود از صحاح افزود.

٨. مقاييس اللّغه، احمد بن فارس بن زكريا (م ٣٩٥)

مؤلف در ذيل مفردات هر مادّه، به معنا يا معانى متفاوت آن اشاره كرده است و اين نكته را تذكر مى دهد كه آيا معانى متفاوت يك ماده به يك اصل بازمى گردند و يا چند اصل هستند. مؤلّف، در اين كتاب از خليل فراهيدى و ابن دريد، سود برده است. او از رهگذر ذكر معناى اصلى كلمه، اين امكان را فراهم مى آورد تا سير تغيير معناى لغت را دريابيم و مجازها و استعاره ها را تا حدود بسيارى از معناى اصلى متمايز كنيم. ابن فارس، استاد صاحب بن عبّاد بود و ابن عباد او را داراى حسن تصنيف و كتابهايش را كم تصحيف مى دانست. كتاب المجمل و نيز فقه اللغه از كتاب هاى متعدد اوست.

٩. كتاب الأفعال، سعيد بن محمّد المعافرى السَرقُسِطى (م بعد از ٤٠٠)

وي به تصريف افعال عربى پرداخت و از كتاب «ابن فوطيه» سود برد و آن را بسط داد. او از زجّاج و ابوحاتم سجستانى و قطرب نيز مطلب نقل كرده است. وي كلمات غريب را نيز تفسير و به قرآن و حديث استشهاد نموده است.

١٠. المخصّص، على بن اسماعيل ( ابن سيده)، (٤٥٨ ـ ٣٩٨)

كتاب لغت وي، بسيارى از كتاب هاى پيش از خود را گِرد آورده وترتيب آن، موضوعى است و مى توان آن را پايان و جامع همه كتب لغت تا قرن چهارم هجرى دانست. كتاب المحكم او نيز معتبر و معروف است.