تصحيفهاي نوشتاري به هنگام کتابت متون و نسخه‌برداري از آنها پيش مي آيد و علل آن فراوان است؛ مانند خوانا ننوشتن ناسخان و کاتبان، درست ننهادن نقطه ها و دندانه ها، بدي خط و دوات و کاغذ، يا نادرست خواندن متن اصلي به هنگام نسخه‌برداري. گفتني است گاه متن دو نسخه و يا بيشتر را مي توان درست دانست و گاه تنها متن يک نسخه صحيح است و متن نسخه ديگر اشتباه فاحشي از سوي کاتب است و مقبول نيست.

يک.

در روايتي آمده است: کانَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله يَسْتَحِبُّ الْعَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَه. نگاه ابتدايي به اين روايت، ما را به سوي احاديث طبي مي‌برد. اگر به متن اصلي دست نيابيم، بسي محتمل است ساعتها وقت خود را براي يافتن رابطه ميان خوردن عسل و روز جمعه از دست بدهيم و حاصلي به دست نياوريم، در حالي که يافتن متن درست حديث، ما را به مفهوم اصلي آن مي‌رساند. در اين روايت، واژه (عَسَل) تصحيفي از (غُسْل) است؛ در اين صورت، روايت دلالتي بر استحباب خوردن عسل در روز جمعه ندارد و از جرگه روايات طبي بيرون آمده و در کنار انبوه احاديثي قرار مي‌گيرد که نظافت وغسل را در روز جمعه مستحب مؤکد مي‌دانند.

دو.

از امام صادق عليه السلام نقل شده است: اَلزّيارَه تثبتُ الْمَوَدَّه. [١] نقل جامع الأحاديث چنين است: اَلزّيارَه تُنْبِتُ الْمَوَدَّه. [٢] همان‌گونه که مشاهده مي‌شود، نقصان دو نقطه، معناي حديث را تغيير داده است. بر اساس نسخه نخست، ديدار دوست، مايه دوام دوستي است و بر پايه

[١] . الجعفريات، ص ١٥٣؛ مستدرک الوسائل، ج ١٣، ص ٢٠٣، ح ١٥١٠٩.[٢] . جامع الأحاديث، ص ٨٤؛ بحار الأنوار، ج ٧٤، ص ٣٥٥، ح ٣٦.