درسنامه فهم حديث - مسعودی، عبدالهادی - الصفحة ١٦٢
يک. حمل الفاظ ظاهر در وجوب بر استحباب
احاديث متعددي در دست است که غسل روز جمعه را مستحب و نه واجب ميشمارد. از اينرو محدّثان و فقيهان به کمک اين احاديث و نيز فتواي بسياري از عالمان پيشين، حکم به وجوب غسل جمعه را در حديث زير، به معناي تأکيد استحباب و سنّت بودن غسل جمعه، فهميدهاند. حديث از امام رضا عليه السلام نقل شده است: سألته عن الغسل يوم الجمعه، فقال: واجب علي کلِّ ذکرٍ واُنثي من عبدٍ أو حرٍّ؛ [١] از امام رضا عليه السلام درباره غسل روز جمعه پرسيدم، فرمود: بر هر مرد و زن و بنده و آزاد واجب است. [٢] شيخ طوسي به هنگام جمع ميان اين خبر با اخبار ديگر ميگويد: واژه وجوب در اين حديث، به معناي اولويت انجام آن است و نه واجبي که اجازه ترک آن را در هيچ حالي نداشته باشيم.
دو. حمل امر بر رخصت و جواز
حمل امر بر رخصت نيز از ديگر مواردي است که به سبب وجود حديث معارض صورت مي پذيرد. عمّار ساباطي از امام صادق عليه السلام مي پرسد: اگر مردي روزهايي از ماه رمضان را روزه نگرفته، چگونه بايد آنها را قضا کند؟ امام در پاسخ ميفرمايد: إنْ کانَ عَلَيْهِ يَوْمانِ فَلْيُفْطِرْ بَيْنَهُما يَوْماً، وَ إنْ کانَ عَلَيْهِ خَمْسَه أيّامٍ فَلْيُفْطِرْ بَيْنَهُما أيّاماً، وَ لَيْسَ لَهُ أنْ يَصُومَ أکْثَرَ مِنْ ثَمانِيَه أيّامٍ مُتَوالِيه. وَ إنْ کانَ عَلَيْهِ ثَمانِيَه أيّامٍ أوْ عَشْرَه أفْطَرَ بَيْنَهُما يَوْماً. [٣]
[١] . تهذيب الأحکام، ج ١، ص ١١١، ح ٢٣.[٢] . همان، ص ١١٢، ذيل ح ٢٦.[٣] . تهذيب الأحکام، ج ٤، ص ٢٧٥، ح ٨٣١.