دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٨٤
دَوامُ الذِّكرِ يُنيرُ القَلبَ وَالفِكرَ . [١] مداومت بر ذكر ، دل و انديشه را نورانى مى كند . مُداوَمَةُ الذِّكرِ قوتُ الأَرواحِ ومِفتاحُ الصَّلاحِ . [٢] دوام ذكر ، خوراك جان ها و كليد درستى است . دسته سوم ، احاديثى هستند كه معرفت خدا و انس با خدا و محبّت او را ثمره ياد خدا مى دانند ، مانند آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده است : مَن أكثَرَ ذِكرَ اللّهِ عز و جل أَحَبَّهُ اللّهُ . [٣] هر كس خدا را فراوان ياد كند ، خداوند [ نيز] او را دوست خواهد داشت . و امام على عليه السلام فرموده است : الذِّكرُ مِفتاحُ الأُنسِ . [٤] ذكر ، كليد اُنس است . و نيز همه احاديثى كه در باب اوّل و دوم اين فصل گذشت . بنا بر اين ، «ياد خدا» در گام اوّل سلوك ، آينه دل را از زنگارهاى اخلاق و اعمال ناشايست پاك مى كند و در گام دوم ، با نورانى ساختنِ آن ، زمينه را براى انعكاس معارف شهودى در آن و دستيابى به معرفت و محبّت خدا ، فراهم مى سازد . با عنايت به آثار و بركات ياد خدا و نقش كليدىِ آن در سازندگى انسان و جامعه توحيدى است كه در جاىْ جاى قرآن كريم و احاديث اسلامى ، بر فراوانى ذكر ، بلكه تداوم آن ، تأكيد شده است :
[١] غرر الحكم : ج ٤ ص ٢١ ح ٥١٤٤ . [٢] غرر الحكم : ج ٦ ص ١٣٧ ح ٩٨٣٢ . [٣] الكافى : ج ٢ ص ٥٠٠ ح ٣ ، الزهد ، حسين بن سعيد : ص ٥٥ ح ١٤٨ ، بحار الأنوار : ج ٩٣ ص ١٦٠ ح ٣٩ . [٤] غرر الحكم : ج ١ ص ١٤٥ ح ٥٤١ ، عيون الحكم و المواعظ : ص ٤٠ ح ٨٨٦ .