اين حديث شريف ، در منابع مختلف روايى ـ چنان كه در فصل چهارم ملاحظه شد ـ نقل شده است ؛ امّا سند متّصل به اهل بيت عليهم السلام ندارد . گفتنى است كه اين حديث ، يكى از يكصد سخنى است كه ابو عثمان ، عمرو بن بحر جاحظ (م ٢٥٥ ق) از سخنان كوتاه امير مؤمنان عليه السلام ، انتخاب كرده است و آن را مطلوبُ كلّ طالب من كلام أمير مؤمنان علىّ بن أبى طالب ناميده و در توصيف آن گفته است : هر سخنش با هزار سخن زيباى عرب ، برابرى مى كند .[١] بر اساس برخى احاديث ، اين حديث ، پيش از اسلام نيز مطرح بوده و در صُحُف ادريس عليه السلام [٢] نيز آمده است . از راغب اصفهانى نيز نقل شده كه در رساله تفصيل النشأتين و تحصيل السعادتين آورده است : قد رُوى إنّه ما أنزل اللّه من كتاب إلا و فيه : «اِعرِفْ نفسَك ـ يا إنسان ـ تَعرفْ رَبَّك» . [٣] روايت شده كه خداوند ، هيچ كتابى فرو نفرستاد ، جز آن كه در آن بود : «اى انسان ! خود را بشناس ، خدايت را مى شناسى» .

[١] اين يكصد جمله را ابن ميثم بحرانى و نيز رشيد وطواط و عبد الوهّاب ، شرح كرده اند كه مجموعا در يك مجلّد ، به تصحيح و همّت مرحوم مير جلال الدين محدّث اُرمَوى به طبع رسيده است . در باره ديگر شروح حديث «من عرف نفسه» ، ر . ك : حديث پژوهى : ج ٢ ، هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٤ . [٢] ر . ك : دانش نامه عقايد اسلامى : ج ٤ ص ١٤٣ ح ٣٤٨٠ . [٣] هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٩ .