آنچه تحت عنوان «راه هاى رسيدن به بالاترين مراتب خداشناسى» گذشت ، در بر دارنده مهم ترين و ارجمندترين و مطمئن ترين دستور كارها براى سير و سلوك به سوى اللّه است كه در متون اسلامى ، به آنها اشاره شده است و گذر از منازل سلوك و رسيدن به قلّه يقين و معرفت شهودى ، بدون عمل به اين ره نمودها ، امكان پذير نيست . در واقع ، حركت انسان به سوى كمال مطلق ، بدين سان آغاز مى گردد :

يك . ياد خدا

نخستين گام در اين سير و سلوك ، ياد خداست . امام على عليه السلام در باره نقش ياد خدا در سازندگى انسان مى فرمايد : أصلُ صَلاحِ القَلبِ اشتِغالُهُ بِذِكرِ اللّهِ . [١] اساس سامان يافتن دل ، اشتغال آن به ياد خداست . ياد خدا ، در واقع ، رمز خودسازى است ؛ چرا كه به تدريج ، انسان را از خودِ حيوانى ، تهى مى كند و دل را از رذايل اخلاقى ، پاك مى گرداند و آن را براى پذيرش نور يقين ، آماده مى سازد . در متون اسلامى ، نقشِ سرنوشت ساز يادِ خدا در سازندگى انسان ، به تفصيل ، مورد توجّه قرار گرفته است . در اين جا براى نمونه ،

[١] غرر الحكم : ج ٢ ص ٤١٥ ح ٣٠٨٣ . [٢] البداية والنهاية : ج ١ ص ٦٤ ، غرر الحكم : ج ٤ ص ٢٨ ح ٥١٦٢ . [٣] غرر الحكم : ج ٤ ص ٣٠ ح٥١٧١ . [٤] غرر الحكم : ج ٤ ص ٣٠ ح ٥١٦٩ . [٥] مصباح المتهجّد : ص ٣٦١ . [٦] نهج البلاغة : خطبه ٢٢٢ . [٧] غرر الحكم : ج ٤ ص ٢١ ح ٥١٤٤ . [٨] غرر الحكم : ج ٦ ص ١٣٧ ح ٩٨٣٢ . [٩] الكافى : ج ٢ ص ٥٠٠ ح ٣ ، الزهد ، حسين بن سعيد : ص ٥٥ ح ١٤٨ ، بحار الأنوار : ج ٩٣ ص ١٦٠ ح ٣٩ . [١٠] غرر الحكم : ج ١ ص ١٤٥ ح ٥٤١ ، عيون الحكم و المواعظ : ص ٤٠ ح ٨٨٦ . [١١] احزاب : آيه ٤١ . [١٢] نساء : آيه ١٠٣ . [١٣] آل عمران : آيه ١٩١ . [١٤] الكافى : ج ٢ ص ٤٩٨ ح ١ .