دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٩

امير مؤمنان عليه السلام ، انسانى پُردعا بود . آنچه در باب هفتم اين فصل آمده ، نمونه اى از دعاهاى اهل بيت عليهم السلام است كه ما را براى دستيابى به مراتب بالاى خداشناسى ، ارشاد مى كند . در مورد اين دستور ، دو نكته ، حائز اهمّيت است :

١ . نيايش در كنار تلاش

نكته اوّل ، اين كه : دعا در كنار تلاش و به كارگيرىِ همه توان براى انجام دادن ساير دستورهايى كه بدان اشاره شد ، ثمر مى دهد ؛ بلكه بدون مجاهدت ، حقيقت دعا تحقّق پيدا نمى كند . از اين رو ، امام رضا عليه السلام ضمن حديثى تأكيد مى فرمايد : مَن سَأَلَ اللّهَ التَّوفيقَ و لَم يَجتَهِد فَقَدِ استَهَزأَ بِنَفسِهِ . [١] هر كه از خدا توفيق بخواهد ، ولى تلاش نورزد ، خود را مسخره كرده است .

٢ . مهم ترين شرايط دعا

استجابت دعا ، شرايطى دارد كه در احاديث اسلامى ، به تفصيل ، ذكر شده اند ؛[٢] امّا مهم ترينِ آنها ، اخلاص ، مطابقت قلب و زبان و بويژه انقطاع (قطع اميد) از اسباب [٣] و توجّه كامل به حق تعالى است ؛ بلكه شرايط ديگر ، در واقع ، مقدّمه تحقّق اين حالت براى نيايشگرند ، چنان كه نقل شده است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در پاسخ كسى كه اسم اعظم خدا را مى جُست تا دعايش اجابت شود ، فرمود : كُلُّ اسمٍ مِن أَسماءِ اللّهِ ، فَفَرِّغ قَلبَكَ عَن كُلِّ ما سِواهُ وَ ادعُهُ بِأَىِّ اسمٍ شِئتَ . [٤] هر نامى از نام هاى خداوند ، اعظم است . پس دلت را از غير او خالى بدار و او را با هر نامى كه خواستى ، صدا بزن .