بارى ؛ حديثِ ياد شده ، اصطلاحا «مُرسَل» ناميده مى شود و چگونگى اسناد آن مشخّص نيست ؛ ليكن با عنايت به اين كه مضمون آن در آياتى كه بدانها اشاره شد ، آمده و در واقع ، اين حديث ، شرح و تفسير آن آيات است ، نيازى به ارزيابى سند ندارد . از همين رو ، بسيارى از محدّثان و محقّقان ، آن را پذيرفته و بدان استناد كرده اند .

دو . شرح هاى حديث

اين حديث شريف ، از ديرباز ، مورد توجّه علماى اسلام ، بويژه حكيمان و اهل عرفان بوده و رساله ها و مقالات فراوانى در باره آن ، نگارش يافته است . شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة ، پنج رساله در شرح اين حديث ، معرّفى كرده است .[١] برخى شروح مستقل ديگر ، عبارت اند از : [٢] ١ . الرسالة الوجوديّة فى معنى قوله صلى الله عليه و آله : «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» (چاپ قاهره) . ٢ . رساله اى در شرح حديث : «من عرف نفسه» ، از عماد الدين بن يونس پنجهزارى . اين نسخه را حسن حسن زاده آملى به طبع رسانده است . [٣] ٣ . رساله اى در شرح حديث : «من عرف نفسه» ، از عارف عبد اللّه بَليانى كه در سال ١٣٥٢ ش ، با چند رساله ديگر به طبع رسيده است . [٤] ٤ . رساله اى در شرح حديث : «من عرف نفسه» ، از حسن حسن زاده آملى كه در

[١] الذريعة : ج ١٣ ص ٢٠٨ ـ ٢٠٩ . [٢] اين قسمت ، از دفتر اوّل ميراث حديث شيعه (ص ١٤٤ ـ ١٤٦) اخذ شده است . [٣] هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٧ و ص ٢١٧ ـ ٢٢٨ . [٤] فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آية اللّه مرعشى : ج ١٨ ص ٦٢ .