١٧٠١.الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة) : حُرّ بن يزيد ، از قبيله رياح بن يَربوع ، به سوى عمر بن سعد آمد و گفت : آيا مى خواهى با اين مرد بجنگى ؟ گفت: آرى . گفت: آيا هيچ يك از پيشنهادهاى او ، شما را راضى نمى كند ؟ عمر گفت: اگر كار به دست من بود، مى پذيرفتم. حُر گفت: سبحان اللّه ! چه قدر گِران است كه فرزند دختر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ، پيشنهادى به شما بدهد و شما آن را نپذيريد ! سپس به سوى حسين عليه السلام تمايل يافت و همراه او جنگيد تا كشته شد. متوكّل ليثى ، در اين باره ، سروده است : {٠ چه خوبْ آزاده اى است، حُرّ رياحى آزاده ، به گاه رفت و آمدِ نيزه ها ! ٠} {٠ چه خوبْ آزاده اى كه حسين ، ندايش داد و او در نخستين ساعات روز ، جانش را ندا كرد! ٠} حسين عليه السلام نيز فرمود : «به خدا سوگند ـ اى عمر ـ ، به خاطر اين روزى كه مى بينى ، روزى سخت بر تو خواهد آمد.

١٧٠٢.تذكرة الخواص : حسين عليه السلام ، ندا داد : «اى شَبَث بن رِبْعى ، اى حَجّار بن اَبجَر ، اى قيس بن اشعث، اى زيد بن حرث و اى فلان و فلان! آيا به من نامه ننوشتيد ؟» . آنان گفتند: ما نمى دانيم چه مى گويى ! حُرّ بن يزيد يَربوعى ، از بزرگانِ آنان بود كه به حسين عليه السلام گفت: چرا . به خدا سوگند، با تو مكاتبه كرديم، [١] و ما بوديم كه تو را پيش انداختيم . خداوند ، باطل و اهلش را دور گردانَد ! به خدا سوگند ، دنيا را به آخرت ، ترجيح نمى دهم . سپس ، بر سرِ اسبش زد و به درون لشكر حسين عليه السلام آمد. حسين عليه السلام به او خوشامد گفت و فرمود: «به خدا سوگند ، تو در دنيا و آخرت ، آزاده (حُر) هستى !». سپس حُر ، لشكر ابن سعد را چنين ندا داد : واى بر شما ، اى بى مادران ! شما بوديد كه او را پيش انداختيد و چون نزدتان آمد، او را تسليم كرديد و همچون اسيران شد . آب جارى را از او و خاندانش ، باز داشتيد ؛ آبى را كه يهود و نصارا و مَجوس ، از آن مى نوشند و خوكان بيابان ، در آن مى غلتند. پس از محمّد صلى الله عليه و آله ، با خاندان و فرزندانش ، بد كرديد. اكنون كه يارى اش نمى دهيد و به پيمانى كه با او بسته ايد ، وفا نمى كنيد ، پس بگذاريد به هر سرزمينى از خدا كه خواست ، برود . آيا شما به خدا ، ايمان نداريد ؟ به پيامبرى جدّش محمّد باور نداريد ؟ به معاد و بازگشت ، يقين نداريد ؟ سپس ، يورش بُرد و چنين خواند : ٠ گردن هايتان را با شمشير مى زنم به جانبدارى از بهترين ساكن مِنا و خَيف . ٠ آن گاه ، گروهى از آنان را كُشت . سپس تعدادشان فزونى گرفت تا اين كه بر او غلبه كردند و او را كُشتند .

[١] از گفتگوى حُر با امام حسين عليه السلام ، روشن مى شود كه حُر ، جزو نامه نگاران به امام عليه السلام نبوده است ؛ زيرا او از كارگزاران حكومت آن روزگار بوده و جزو هواداران و دعوت كنندگان امام حسين عليه السلام به كوفه نبوده است. از اين رو ، اگر ادّعاى متن را بپذيريم، بايد گفت: پاسخ حُر، به اعتبار مجموع مخاطبان امام عليه السلام و پس از خوددارى آنان از دادنِ پاسخ است .