نفر ، [١] برخى ششصد نفر [٢] و برخى هزار نفر [٣] و برخى ارقام ديگرى گزارش كرده اند . [٤] نكته قابل توجّه ، اين كه در تبيين آمار شهداى كربلا ، بجز امام عليه السلام ، مشخّصات ١٥٤ نفر ، ارائه مى شود كه حدود ٧٢ تن از آنها از خاندان امام حسين عليه السلام و پيامبر صلى الله عليه و آله و امام على عليه السلام بوده اند . بنا بر اين ، ممكن است آنچه در گزارش مشهور آمده ، اشاره به همين افراد باشد ، و نيز مى تواند اشاره به ياران امام عليه السلام قبل از ملحق شدن كسانى باشد كه به تدريج به ايشان پيوسته اند ؛ زيرا گزارش هايى از پيوستن بيست تا سى نفر به امام عليه السلام حكايت دارند ، چنان كه احتمال دارد برخى اسامى ، به دليل تصحيف ، تكرار شده باشند . به هر حال ، تعداد ياران امام عليه السلام بيش از ٧٢ تن بوده اند . البتّه شمارى از شهدا ، مانند : على اصغر عليه السلام و عبد اللّه بن حسن عليه السلام و اُمّ وَهْب ، از سپاهيان به شمار نمى روند و شمارى از سپاهيان امام عليه السلام مانند : حسن مُثنّا و ضَحّاك بن عبد اللّه مَشرقى نيز شهيد نشده اند . گفتنى است كه شمارى از ياران امام عليه السلام ، از خاندان و نزديكان ايشان بوده اند و شمارى از آنها ، از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و امام على عليه السلام .

[١] ر. ك: ص ٨٣ ح ١٦١٨ (پانوشت يكم) .[٢] مروج الذهب: ج ٣ ص ٧٠ . در اين كتاب ، آمده است كه بعد از بستن راه توسّط حُر ، تعداد ياران امام حسين عليه السلام ، پانصد سوار و يكصد پياده بودند . وى در ادامه (ص ٧١) آورده است كه جمع شهداى كربلا ، ٧٨ نفر بوده است .[٣] ر. ك: ص ٨٣ ح ١٦١٨ (پانوشت يكم) .[٤] تاريخ الطبرى: ج ٥ ص ٤٥٩، الطبقات الكبرى (الطبقة الخامسة من الصحابة): ج١ ص ٤٦٥ و ٤٨٥ و ٤٥١، العقد الفريد: ج ٣ ص ٣٦٥، تذكرة الخواصّ: ص ٢٥٦ ، مقتل الحسين عليه السلام ، خوارزمى : ج ١ ص ٤٧ ، الأخبار الطوال: ص ٢٥٩ ؛ الملهوف : ص ١٤٥، مثير الأحزان: ص ٨٤ و ٩٨ .