كلام جديد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٧٩
مفهوم علم و ايمان: الف. واژه علم واژه علم به معناى دانش، دانايى، آگاهى، فهم، ادراك و شناخت، مشترك معنوى است و بر معانى و مصاديق متعددى دلالت مىكند كه همگى در يك معناى كلى و عام مشترك اند و آن ضد جهل و نادانى است. برخى از مهمترين معانى علم عبارت اند از:
١. علم به معناى مطلق دانايى و دانش، كه در برابر جهل است و بر همه دانستنيهاى عقلى، نقلى، نقلى دينى و نقلى غير دينى، يقينى، ظنّى، دانستنيهاى تصديقى، تصورى، حصولى، حضورى، شهودى، حسّى و غير آن از دانستنيهاى مربوط به گزارههاى علوم گوناگون، اطلاق مىشود.
٢. علم به معناى دانستنيهايى از نوع علوم تجربى (Science) يعنى علوم و دانش هايى كه به طور عمده از راه مشاهده، فرضيه و آزمون درباره جهان فيزيكى، قوانين طبيعى و جوامع انسانى به دست مىآيد و شامل علوم طبيعى، مانند زيستشناسى، فيزيك، شيمى، زمينشناسى و .. است و همچنين علوم انسانى و اجتماعى، مانند روانشناسى، جامعهشناسى، مديريت، اقتصاد و غير آن. «١» علم به معناى اخير، همان است كه در بحث علم و دين مطرح است و به ويژه علوم طبيعى كه به گفته ايان بار بور در تعارض يا تعامل علم و دين در غرب، مورد توجه است. «٢» ٣. علم به معناى تصديق منطقى يعنى ادراك و شناخت مطابق با واقع، يا علم يقينى به معنى الاخص كه همان تصديق يقينى و جزم به واقع است. علم به اين معنا در برابر ظن، شك و وهم قرار دارد و شامل آنها نمىشود. «٣» معناى سوم از علم، كه درباره آن گفتهاند: حُصُولُ صُورَةِ الشَّئِ عِنْدَ الْعَقْلِ»، «٤» همان «علم حصولى» در اصطلاح منطق، فلسفه و كلام است و معناى روشنتر آن، علم، معرفت و شناخت عقلى يقينى به واقعيات مادى و معنوى جهان آفرينش مىباشد و آگاهى و شناخت درباره حقايق دينى و در رأس آن، شناخت خدا از آن جمله است. «٥»