١. تكليف عبارت است از امر به كارى كه داراى كلفت و مشقّت است.
٢. تكليف عبارت است از امر و اراده نسبت به چيزى كه انجام آن براى مأمور (مكلف)، مشقّت و كلفت دارد. «١» عبدالجبار تعريف تكليف را به امر به انجام كارى كه با مشقت و كلفت همراه است، نادرست دانسته و گفته است اين تعريف تكاليف عقلى را شامل نمى‌شود؛ زيرا امر و نهى سخن ويژه‌اى است كه فقط تكاليف شرعى (وحيانى) را در بر مى‌گيرد و شامل تكاليف عقلى نمى‌شود. از اين رو، بايد تعبيرى به كار ببريم كه تكاليف عقلى را نيز در بر بگيرد. «٢» او در جاى ديگر مقصود خويش از تكاليف دينى را بيشتر توضيح مى‌دهد و در اين باره مى‌گويد: خداوند دو گونه اراده دارد: يكى اراده تكوينى و ديگرى اراده تكليفى. اراده تكوينى خداوند منشأ پيدايش انسان به گونه‌اى است كه شايستگى تكليف را پيدا مى‌كند؛ يعنى از دو ويژگى عقل و اختيار برخوردار است و اراده تكليفى منشأ تكاليف (عقلى و شرعى) است. «٣» سرانجام عبدالجبار، تعريف تكليف مورد نظر خويش را اين گونه بيان مى‌كند كه حقيقت تكليف، اعلام و شناساندن تكليف كننده است، به اين صورت كه مكلّف را آگاه مى‌سازد تا بتواند كارى را كه به سود او است انجام دهد يا كارى را كه به زيان او است ترك كند، مشروط بر اينكه فعل و ترك مزبور با مشقّت همراه باشد و به مرز اجبار نرسد. اعلام به مكّلف به دو صورت مى‌تواند تحقق يابد: يكى به آفريدن معرفت در او بدون كسب و تحصيل (علم ضرورى) و ديگرى از راه نصب ادله و نشانه‌هايى كه مكلف بتواند به وسيله آنها به معرفت لازم به تكاليف دينى (علم تحصيلى و اكتسابى) برسد.
از آنچه درباره مفهوم تكليف دينى گفته شد، روشن گشت كه صرف نظر از برخى اختلاف ديدگاه‌ها در ارائه تعريف تكليف، دو چيز مورد اتفاق انديشمندان اسلامى است: يكى آن كه‌