٤. آزادى اجتماعى:
منظور از آزادى اجتماعى در عرف بين المللى، حق تصميم‌گيرى، انتخاب و فعاليتهايى است كه به اشخاص مربوط مى‌شود و در نسبت ميان فرد و اجتماع تا آنجاست كه به آزادى ديگران آسيب نرساند. به عنوان نمونه، انسان مجبور به انتخاب شغل و يا مسكن خاصى نگردد و در ثروت و مصرف آن، آزادى داشته باشد. آزادى اجتماعى به اين معناست كه هيچ قدرت ديگرى نمى‌تواند مزاحم فعاليتهاى قانونى و غير مخل به آزادى ديگران براى كسى در زمينه‌هاى اجتماعى و اقتصادى باشد.
آزادى اجتماعى مزبور، از اهداف و آرمانهاى مهم پيامبران و اديان الهى به شمار مى‌آيد؛ چرا كه آزادى اجتماعى مورد نظر آنها نيز اين است كه انسانها در انتخاب شغل، همسر، محل زندگى و آنچه به زندگى آنها و سرنوشتشان مربوط است آزاد و از حقوق مساوى برخوردار باشند؛ «١» و عواملى چون ثروت، مقام، نژاد، جنسيت، زبان و مانند آن نبايد موجب نگاه تبعيض‌آميز به آنها بشود و در استفاده از امكانات عمومى و دولتى ميانشان تفاوت قائل شوند.
بنابراين، آزادى اجتماعى حقيقى مورد نظر پيامبران و مطرح در اديان الهى و اسلام، برابر است با عدالت اجتماعى و جلوگيرى از تبعيض و ظلم به مردم و اين به تصريح قرآن «٢» از مهم‌ترين اهداف آسمانى پيامبران الهى است. از اين رو، اگر محدوديتى بايد براى افراد اعمال شود، تنها در صورتى است كه آزادى آنها موجب پايمال شدن حقوق ديگران گردد و يا از مرزهاى دينى و اخلاقى پا فراتر نهد. «٣» ٥. آزادى معنوى: «٤» آزادى معنوى از مهم‌ترين گونه‌هاى آزادى از منظر دين است. مى‌توان گفت اصلى‌ترين نقطه تعارض و تقابل آزادى در نگاه دين و آزادى در نگاه مكاتب انسانى همين گونه آزادى است. «٥» در ميان طرفداران مكاتب بشرى كسانى پيدا مى‌شوند كه گرچه خدا و كلام جديد ٧٦ پرسش ص : ٧٦