كلام جديد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٩٦
دينى و اخلاقى، نه تنها با توسعهيافتگى ناسازگار نيستند، بلكه به عكس، از عوامل زيربنايى توسعه و پيشرفت به شمار مىآيند؛ «١» البته به شرطى كه ارزشها خوب فهم و تفسير شوند و از هرگونه مفاهيم ناسازگار با عقل و علم هم به دور باشند.
اينك بايد ديد آيين آسمانى اسلام به عنوان دين خاتم و برخوردار از جامعيت و كمال مطلق، درباره توسعه چه ديدگاهى دارد. درك و فهم ديدگاه اسلام درباره توسعه و توسعهيافتگى، نيازمند آن است كه پيشتر تصوير روشنى از مفهوم توسعه داشته باشيم. از اين رو، در آغاز، مفهوم توسعه و برخى مسائل پيرامونى آن بيان مىگردد.
مفهوم توسعه واژه «توسعه» معادل واژه) Development (و به معناى وسعت دادن، گشاد كردن و فراخ نمودن است. «٢» برخى از مفاهيم كليدى- يا معادلهاى- واژه توسعه، كه در تعاريف از آن استفاده مىشود، عبارتند از: پيشرفت، رشد، ترقى، تكامل، تحول همه جانبه و تغييرات اساسى. «٣» در اصطلاح، براى توسعه تعاريف گوناگونى ارائه شده است؛ ولى در تعريف توسعه نكاتى را بايد مد نظر داشت. مهمترين آنها اين است كه: اولًا، توسعه را مقوله ارزشى تلقّى كنيم؛ ثانياً آن را جريانى چند بعدى و پيچيده بدانيم؛ ثالثاً به ارتباط و نزديكى آن با مفهوم بهبود) improvement (توجه داشته باشيم. «٤» اينك برخى از تعاريف توسعه ارائه مىشود:
پراساد ميسرا، اقتصاددان هندى توسعه را اينگونه تعريف كرده است:
توسعه به ع كلام جديد ١٠١ اسلام؛ دين توسعه و پيشرفت ص : ٩٩ نوان يك مفهوم متعالى، دستاورد بشرى و پديدهاى چند بعدى است و فى نفسه، يك مسلك (ايدئولوژى) به حساب مىآيد. توسعه به دليل اين كه دستاورد انسان محسوب