كلام جديد - ابراهیم زاده، عبدالله؛ سبحانی، سعید - الصفحة ٩٥
نيمه دوم قرن بيستم، ثابت كرد اين نگرانيها بىاساس بودند. مدرنيزه شدن اقتصادى و اجتماعى، وسعت جهانى گرفته و همزمان با تجديد حيات مذهب، موجب گرديده تا مردم به سوى معنويت بازگردند. «١» آلوين ى. سو، كه درباره تأثير مذهب در توسعه كشورها تحقيق كرده است، در كتابش از شخصى به نام رابرت بلا (Bellah) (از شاگردان تالكوت پارسونز) نام مىبرد كه درباره تأثير مذهب در توسعه و پيشرفت شگفتآور ژاپن، تحقيقات گستردهاى انجام داده است. آلوين به شرح و بيان اين تحقيقات بلاپرداخته، سرانجام مىگويد: «در مجموع، مطالعه بلا در مورد مذهب «توگو گاوا» نشان مىدهد كه اين مذهب به طور مستقيم يا غير مستقيم از طريق نظام سياسى و خانواده، تأثير مطلوبى بر عقلانيت اقتصادى در ژاپن باقى گذاشت.» «٢» وى همچنين درباره نقش مثبت سنتها در فرايند توسعه مطالبى را بيان داشته و در ادامه گفته است: «سنّت مىتواند نقش مفيدى را در توسعه ايفا نمايد و كشورهاى جهان سوم نيز مىتوانند هر يك، الگوى خاص توسعه خويش را برگزينند.» «٣» يكى از پژوهشگران ايرانى نيز درباره نقش ارزشهاى فكرى- فرهنگى در توسعهيافتگى، مىگويد:
توسعه با مسائل اخلاقى و ارزشى جامعه پيوندى نزديك دارد. بسيارى از صاحبنظرانِ در زمينه توسعه برآنند كه شكست سياستهاى توسعه در بيشتر كشورهاى جهان سوم دقيقاً به اين دليل بوده كه عوامل غير اقتصادى، يعنى ارزشها، انگيزهها، طرز تفكرات و به طور كلى، ويژگىها و شرايط روحى آن جوامع مورد توجّه قرار نگرفته است ... از اين رو، ارزشها و باورهاى فرهنگى حاكم بر جامعه و به طور كلى، جهانبينى و اعتقادات مذهبى افراد نقش تعيينكنندهاى در رفتار اقتصادى آنان و روند توسعه و ميزان آن دارد. «٤» از آنچه گذشت، روشن گشت كه ارزشهاى فكرى و فرهنگى جوامع و به ويژه دين و باورهاى