آموزش ترجمه قرآن (جلد2) - برهانیان، عبدالحسین - الصفحة ١٨٩
مِنْ: ابتداى مكانى و زمانى مشهور آن است مثال سُبْحانَ الَّذى اسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ (١٧/ ١) لَمَسْجِدٌ اسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ اوَّلِ يَوْمٍ احَقُّ (٩/ ١٠٩)
تبعيض: «من» گاهى به معناى «بعض» مىآيد مانند حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ (٣/ ٩٢)
زائد: در صورتى زائده مىباشد كه قبل از آن نفى يا نهى يا استفهام (هل) وارد شده باشد. «١» معناى «من» در اين گونه موارد تأكيد و يا افاده عموم است. مانند ما يَأْتيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ (٢١/ ٢)
هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ احَدٍ (١٩/ ٩٩) هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ (٣٥/ ٣)
معناى اذ- اذا اذ: به دو معناى ظرف و تعليل آمده است «٢» ظرف- اغلب همراه با فعل ماضى مىآيد و قيد زمان براى جمله مىباشد: مانند: اذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا (٢/ ٣٢)
«اذْ» تحليل: بمعناى لِانَّ (براى اينكه) مىآيد «٣» كه در قرآن تنها چند مورد استعمال دارد و معمولا (در قرآن) باجمله منفى (تأكيدى) «٤» شروع شده است. در مقابل «اذْ» ظرفيه اغلب با فعل ماضى همراه است.
مثال: قالَ الَّذينَ كَفَرُوا لِلَّذينَ امَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا الَيْهِ وَ اذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا افْكٌ قَديمٌ (٤٦/ ١١)
اذا: اذا بر دو نوع مىباشد:
١- هر گاه بر سر جمله فعليه بيايد متضمن معناى شرط و داراى جواب بوده و اداى «ظرف» ناميده مىشود. اما اگر بر سر اسم (جمله اسميه) بيايد معناى فجائيه (ناگهانى) مىدهد كه داراى جواب نيز نمىباشد.
مثال: اذا جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبأٍ فَتَبَيَّنُوا وَ نَزعَ يَدَهُ فَاذا هِىَ بَيْضاءُ لِلنَّاظِرينَ (٧/ ١٠٨)
امَّا: اين حروف اغلب به معناى تفصيل مىآيد و هميشه متضمن معناى شرط (همراه با تأكيد) نيز مىباشد.